Zaman neden hep ileri akıyor da geriye dönüremiyoruz? Entropi işine girdim ama kafam daha da karıştı hocam
Ana sayfa › Forumlar › Bilim Felsefesi, Akademi & Bilim Kafe › Tanışma, Bilim Kitapları & Belgesel Tavsiyeleri › Zaman neden hep ileri akıyor da geriye dönüremiyoruz? Entropi işine girdim ama kafam daha da karıştı hocam
- Bu konu 1 yanıt içerir, 2 izleyen vardır ve en son 1 hafta 1 gün önce
Mete Bilek tarafından güncellenmiştir.
-
YazarYazılar
-
Kasım 13, 2026: 1:24 pm #22035
Fatih GöksuÜyeSelamlar arkadaşlar, bir süredir bu konuyu takip ediyorum ama bir yerde takıldım. Kısaca özeti şöyle anladım: Evren Big Bang’dan beri entropisi hep artıyormuş ve işte bu yüzden bardak kırılıyor ama kırık bardak kendiliğinden birleşmiyormuş. Zamanın oku da buradan geliyormuş.
Ama ben detaya girdikçe kafam daha da dağıldı. Mekanik yasalar (Newton, Schrödinger) zaten geriye simetrik, yani geriye de çalışabiliyor. O halde makro dünyada neden geriye gidemiyoruz? Liouville teoremi diye bir şey duydum, faz hacmi korunuyormuş da o mu asıl sebep? Ayrıca kuantum düzeyinde entropiden bahsedenler oldu, CPT simetrisi CP çürüşmesi gibi laflar da geçti. Bunların hepsi birbirinden ne kadar farklı, hangisi asıl ‘zaman geriye akmaz’ cevabını veriyor?
En çok karıştırdıkları şeyler de şunlar gibi geliyor ama emin değilim: 1) Yerel olarak entropi azalabilir mi (buzluk mesela)? 2) Rastlantısal fluktuasyonlarla geriye dönme ihtimali sıfır mı yoksa sadece çok mu küçük? 3) İkinci yasayı gerçekten ‘kanun’ saymalı mıyız yoksa istatistiksel bir şey mi? Uzun uzun anlatırsanız sevirim, teşekkürler.
"[Topluluk: NeBilim] • [Üyelik: 2015]"Kasım 14, 2026: 12:24 pm #22176
Mete BilekÜyeReis, güzel konuyu açmışsın, tam da en çok karışan noktaları yakalamışsın. Önce en temel sorunu halledelim: Mekanik yasalar evet geriye simetrik ama bu iki şeyi birbirine karıştırmadan anlamak lazım. Yasalar simetrik olsa da, sistemin BAŞLANGIÇ DURUMU simetrik değil. Yani denklem aynı şekilde çalışır ama biz evreni düşük entropili bir noktadan başlatmışız. Asıl mesele yasada değil, ‘neden başta düzenliydi’ sorusunda. Buna kozmoloji cevabını veririz: Big Bang’deki o çok özel, düşük-entropili durum. Liouville teoremi ise buna zıt bir şey söylemiyor, tam tersine faz hacmi korunduğu için makro düzyayda neden ayrışma olduğunu açıklamakta yardımcı oluyor ama kök sebebi çözmiyor. Yani ‘zaman neden geriye akmaz’ın nihani sebebi, Liouville değil, o özel başlangıç koşulu.
Şimdi o karıştırdığın maddeleri ayıralım. Buzluğuna gelince: evet yerel olarak entropi azalır, ama o buzluğu soğutan cihaz çevreye daha fazlasıyla ısı atar, toplam entropi yine artar. Yani ‘bardak kendiliğinden birleşir’ demez bu, ‘bir yerde toplatmak için dışarıdan enerji harcarsın’ der. Fluktuasyonlara gelince: sıfır değil, gerçekten sıfır değil. Teorem diyor ki makro ölçekte geri dönme ihtimali var ama o kadar küçük ki evren yaşı boyunca bir kez bile göremezsin. Buradan ikinci yasanın ‘kesin kanun’ değil, istatistiksel bir gerçeklik olduğunu görürsün. Kuantum entropisi ve CPT’ye gelirsek: bunlar asıl sorunun cevabı değil, daha çok sınır durumlar. CPT simetrisi vardır ama CP çürüşmesiyle CP ihlal edilir, CPT yine korunur. Bu da zamanın okunu açıklayan temel sebep değil, daha çok parçacık fiziğindeki ince bir nokta.
Pratikte birinin ‘ikinci yasa ihlal edildi’ iddiasıyla gelmesiyle ne yapardım: Önce o sistemin gerçekten izole olup olmadığını sorardım, çünkü çoğu zaman sistem dışarıyla enerji alışverişi yapıyordur ve yerel azalma görünsüncedir. Sonra ısı, iş ve entropi üretimini sıfırdan bir enerji dengesiyle yeniden hesaplardım, genelde eksik bir enerji terimi veya yanlış ölçümlü bir cihaz çıkar. CMB’nin anisotropik yapısı da aslında o başlangıç düşük-entropili durumuna dair en büyük gözlemsel ipucudur, oraya bakmadan konuyu kapatmam.
Kısaca özetlersem: kök sebep başlangıç koşulu, Liouville yardımcı faktör, fluktuasyonlar sıfır değil ama erişilmez kadar küçük, kuantum/CPT ise konunun kenarındaki ince meseleler. Takıldığın yer olursa buradayım.
"Harita & Konumlandırma: QGIS ile Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS) Katmanlama" -
YazarYazılar
- Bu konuyu yanıtlamak için giriş yapmış olmalısınız.
