İçeriğe geç
NEBİLİM AĞI ÇEVRİMİÇİ22.11.2026 · BİLİM, EVREN & TEKNOLOJİ
NeBilim.net

Her cevap,
yeni bir soru açar.

OBSERVATION / 702

İklim kriziyle mücadele mi, yoksa büyüme mi? Burnham’ın ikisini de başarabileceği bir yol var

Yayın:

Cumartesi günü Berlin’deki Şansölyelik binasında düzenlenen bir protestoda “Fridays for Future” destekçileri, “İklim borcunuzu ödeyin” yazısını oluşturan…

İklim kriziyle mücadele mi, yoksa büyüme mi? Burnham’ın ikisini de başarabileceği bir yol var

Cumartesi günü Berlin’deki Şansölyelik binasında düzenlenen bir protestoda “Fridays for Future” destekçileri, “İklim borcunuzu ödeyin” yazısını oluşturan mektupları tutuyor. Fotoğraf: Ralf Hirschberger/AFP/Getty Images

Jonathan Freedland

Yüzleştiği çevresel ve ekonomik ikilemler son derece zorlu olsa da cesur bir planla dünya liderlerine örnek olabilir

Özellikle merkez sol siyasetçiler için bu, çağın en büyük ikilemidir: Gezegeni kaynamaktan kurtarmak için herkesin gerekli olduğunu gördüğü şeyi nasıl yapabilirsiniz, oysa seçmenleriniz ekonominin büyümesi ve yaşam maliyetinin düşürülmesi için harekete geçilmesini talep ediyor? Birçok aktivist size bunun arasında bir çelişki olmadığını, iklim kriziyle mücadelenin hem ekonomik hem de ekolojik açıdan mantıklı olduğunu ve uzun vadede haklı olduklarını söyleyecektir. Ancak siz uzun vadede yaşamıyorsunuz. Şu anda hükümeti yönetiyorsunuz ve kaçınılmaz, ikili seçimlerle karşı karşıyasınız.

NeBilim sitesini Google’da tercih edilen kaynak olarak seç

Andy Burnham bunun en iyi örneklerinden biri. Bu hafta Antalya’da düzenlenen COP zirvesinde konuşma yaparak küresel ısınmayla mücadelede “İngiliz liderliğinin yeni bir dönemine” söz verdi. Bu şekilde konuşmak onun için önemli: Siyasi stratejisi, bu yılın başlarında seçim başarısıyla selefinin görevden alınmasına yardımcı olan Yeşil Parti’nin çekiciliğini azaltmaya dayanıyor. Ancak sadece konuşmak belli bir noktaya kadar işe yarar. Sonunda sözlerin eylemlerle desteklenmesi gerekir.

İşte işler burada zorlaşıyor. Geçen ay Burnham’ın hükümeti Kuzey Denizi’ndeki Jackdaw gaz sahasını onaylayarak iklim aktivistlerini hayal kırıklığına uğrattı. Yakında Shetland’ın kuzeybatısında önerilen çok daha büyük Rosebank petrol sahası hakkında da bir karar verilmesi gerekecek. Ayrıca bakanların otomotiv endüstrisinin elektrikli araçlara geçişi için belirlenen hedefleri zayıflatmaya hazırlandığına dair işaretler de var. Bu hafta ise Maliye Bakanı John Healey, “Heathrow’da üçüncü bir pist inşa edilmesini tamamen desteklediğini” açıkladı. Aktivistlerin ikiyüzlülükten ve hükümetin “çöken” güvenilirliğinden bahsetmesine şaşmamak gerek.

Burnham ne yapmalı? Bir kulağında, gelişen bir havalimanının ekonomik büyüme için bir motor olduğunu söyleyen Healey var; şüphesiz petrol, gaz ve otomotiv endüstrileriyle birlikte. Diğer kulağında ise küresel karbon emisyonlarının rekor seviyelerde olduğunu ve gezegenin her yıl daha da ısındığını hatırlatan iklim bilimciler var. Seçim anını sürekli ertelemek, örneğin Rosebank’ın acele edilemeyecek “yarı yasal bir karar” olduğunu söyleyerek kendine zaman kazandırmak dışında başka ne seçeneği var?

Doğal olarak, bu ikili seçeneklerin her birinin savunucuları var: İster işler veya fiyatlar üzerindeki etkisine bakılmaksızın gezegeni önceliklendirmesini talep eden yeşil aktivistler, ister tam tersini savunan iş liderleri. Ancak o, bu çatışan tarafların her birinden farklı bir konumda – çünkü her ikisinin de kabul edebileceği bir çözüm bulmak zorunda. Cevap, pragmatizm ve radikalizmin çarpıcı bir birleşimi olabilir – hem ikisi de, hem de aynı anda.

Andy Burnham addresses summit via video screen

Andy Burnham, 12 Kasım 2026’da Türkiye’nin Antalya kentindeki COP31 zirvesinin ikinci gününde konuşuyor. Fotoğraf: Tolga Akmen/EPA

Böyle bir yaklaşım, aktivistlerin duymak istemeyebileceği birkaç şeyi söylemekle başlayacaktır. Birincisi, fosil yakıt kullanımını azaltmanın en güvenilir yolunun arzı kısıtlamak – yani üretimi engellemek – değil, talebi kökten azaltmak olduğudur. Downing Street’te Gordon Brown’a iklim ve enerji danışmanlığı yapan Michael Jacobs’un bu hafta bana söylediği gibi: “Petrol ve gaza olan talebi yok etmemiz gerekiyor.” Bu hedefte, ister elektrik üretimi için rüzgar ve güneş gibi yenilenebilir enerji kaynaklarına geçişle, ister elektrikli araçlara yönelimle ölçülsün, dikkat çekici bir ilerleme kaydedildi: Geçen ay Birleşik Krallık’ta tescil edilen yeni araçların neredeyse yarısı tamamen elektrikli veya şarj edilebilir hibritlerdi.

Burnham’ın tedirgin bir yeşil kitleye iletebileceği ikinci mesaj şu olabilir: Semboller önemlidir, ancak sembolize etmeleri gereken şeyi gölgede bırakmamalıdırlar. Bu bağlamda ve talebi yok etmenin arzı kısıtlamaktan daha önemli olduğu göz önüne alındığında, Jackdaw’a verdiği yeşil ışığın abartılmaması gerektiğini savunabilir. Bu proje nispeten küçük ve beklenen ömrü sadece yaklaşık 10 yıl. Evet, bir sembol haline geldi, ancak asıl önemli olan büyük resimdir.

Bu argümanı Jackdaw’dan daha büyük ve 25 yıl sürecek olan Rosebank için öne sürmek çok daha zor olacaktır; Heathrow için ise daha da zor, özellikle de havacılıktan kaynaklanan emisyonları azaltmanın inatçı bir şekilde zor olması nedeniyle: Havacılık yakıtına olan talebi küçültemezsiniz, çünkü şu anda kolayca bulunabilecek çok az alternatif var. Dolayısıyla üçüncü bir pist, Birleşik Krallık’ın CO2 emisyonlarında ciddi bir artış anlamına geliyor.

Peki ya Burnham, Heathrow ve Rosebank konusunda büyüme lobisini reddedemeyeceğini hissetseydi, özellikle de Birleşik Krallık’taki otomobil üreticilerinin protestolarına rağmen elektrikli araç hedeflerinde kararlı kalırsa? İklim konusunda endişeli ve yanında tutması gereken seçmenleri öfkelendirmeden onlara atabileceği bir kemik var mı?

Bir seçenek, Rosebank’a isteksiz bir onay vermek – ancak bunu, Kuzey Denizi’ndeki herhangi bir fosil yakıt üretiminin karbon yakalama ve depolama (CCS) ile birlikte yapılması gerektiğini belirten kapsamlı bir politika ile takip etmek olurdu. Bu, esasen çıkarılan petrol veya gazın yakılmasıyla salınacak karbonun eşdeğerini, geldiği yerin altına geri göndermek anlamına gelir. Bu pahalı bir süreçtir ve şiddetli eleştirmenleri vardır; böyle bir adımın aşamalı olarak uygulanması gerekecektir, ancak mümkündür. Norveç, Kuzey Denizi’nin kendi kısmındaki Sleipner sahasında 30 yıldır bir CCS operasyonu yürütüyor.

Birleşik Krallık hükümeti CCS’yi sübvanse etmek için yaklaşık 21 milyar sterlin ayırdı, ancak radikalizm burada devreye giriyor. Healey, Rosebank kararı ne olursa olsun fosil yakıt şirketlerine, Kuzey Denizi’nde sondaj yapmak istiyorlarsa karbonu kendilerinin yakalayıp depolaması için ödeme yapmaları gerektiğini söylemelidir. Bu en temel ilkedir: Kirleten öder. Dahası, bu 21 milyar sterlin okul, hastane, savunma – fosil yakıt endüstrisini sübvanse etmekten daha değerli herhangi bir şeye harcanmak üzere serbest kalacaktır.

Bana söylendiğine göre, böyle bir adım bakanlar tarafından “aktif olarak” değerlendiriliyor ve bu da olması gereken bir durum. Zira hükümet tahminlerine göre, karbon yakalama ve depolama (CCS) teknolojisi 2030’larda Birleşik Krallık’ta yaklaşık 50.000 istihdam yaratacak; bu sayı, yeni fosil yakıt çıkarımından doğacak istihdamdan çok daha fazla. Bu yaklaşım, pragmatik radikalizmin etkileyici bir kombinasyonunu temsil edecek: Jackdaw gibi bazı fosil yakıt çıkarım projelerine onay verilirken, sektörün gezegen üzerindeki genel etkisi sınırlandırılacak. Elbette bu çözüm, fosil yakıtları tamamen yerin altında tutacak kapsamlı bir yasağın saflığından ve basitliğinden yoksun. Ancak yine de en iyi alternatif olacak ve giderek artan miktarda karbonun yerin derinliklerinde kalmasını sağlayacak. Jacobs’a göre, eğer bu sistem işlerse Avrupa Birliği veya Norveç gibi ülkeler de benzer bir yol izleyebilir ve kendi petrol ve gaz üreticilerine benzer bir CCS zorunluluğu getirebilir. Böylece Burnham’ın “İngiliz liderliğinin yeni bir dönemi” vaadi de gerçekleşmiş olur.

Bu, kendisini ve benzer hükümetleri karşı karşıya bırakan ikilemin içinden bir çıkış yolu bulması gereken bir hükümet için olası yaklaşımlardan sadece biri. Eğer emisyon yaratan her adıma “hayır” diyemiyorsa, hepsine de “evet” dememelidir. Aynı zamanda, iklim çöküşünü önlemenin gerekliliği ve bunun en etkili yolları hakkında genel bir argüman sunarken, her bir özel vakada kendi mantığını açıklamak zorunda kalacaktır.

Bu hiç de kolay olmayacak; zira her zaman tartışılacak daha yeni ve daha dikkat çekici konular ortaya çıkıyor. İklim çöküşü en azından bir zamanlar piyasayı varoluşsal ve kıyametvari tehditlerle karşı karşıya bırakıyordu; şimdi ise bu ilgiyi yapay zekanın yarattığı tehlikeyle paylaşmak zorunda. İlerlemek için bir yol çizmek ve halkın bu yolu takip etmesini sağlamak, nüans ve karmaşıklıktan korkmayan, çevik ve güvenilir bir iletişimci gerektirecek. Bu, Andy Burnham’ın karşılaşacağı en büyük sınavlardan biri olabilir.

  • Jonathan Freedland, Guardian’da köşe yazarıdır

Bu konular hakkında daha fazlasını keşfedin

İlginizi Çekebilir: COP31: Himalaya’daki ani seller, BM iklim şefinin vurguladığı gibi, tüm dünyayı iklim değişikliği konusunda “daha hızlı ve daha adil” hareket etmeye zorlamalı →
Kaynak: The GuardianKaynak yazarı: Jonathan Freedland
💬 Topluluk Masası & Tartışma

Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.

Foruma Katıl & Yanıtla ➔
Forumda sor / tartış
AÇIK LABORATUVAR / TARTIŞMA

1 yorum

Fikrinizi bir kaynak, soru veya yapıcı karşı görüşle geliştirin.

Tartışmaya katıl

E-posta adresiniz yayımlanmaz. Zorunlu alanlar * ile işaretlidir.

SEARCH / 001

En az 3 karakter yazın.

ATLAS / NAVIGATION

Bilgi alanları

Ağ Bağlantıları:Robot Süpürge • Uzay & Astronomi • Bilim Haberleri • Tarih • Donanım Forumu
\n\n