Bu asteroit, Güneş Sistemi’nin doğuşunda şekillenmişti
Ryugu, gezegenleri oluşturan ilk yapı taşlarından biri olmuş olabilir
Ryugu asteroiti ve Japonya’nın ziyaretçi Hayabusa2 uzay aracının gölgesi (sağda).

Karbon açısından zengin meteoritlerin çoğu, Güneş Sistemi’nin oluşumundan kalma erimiş kaya damlalarının kalıntılarıyla doludur. Kondül adı verilen bu yaygın milimetre boyutundaki kaya tanecikleri, 4,6 milyar yıl önce yeni doğmuş Güneş’i çevreleyen madde diskinden gelir. Ancak Ryugu asteroiti —en azından Japonya’nın Hayabusa2 uzay aracı tarafından örneklenen kısımları— bu kondüllerden neredeyse hiç içermiyor. Yakın zamanda Science dergisinde yayımlanan bir araştırma, Ryugu’nun o kadar eski olabileceğini ve kondüllerden önce oluşmuş olabileceğini öne sürüyor. Bu da onu Güneş Sistemi’nde şekillenen ilk gezegenimsi cisimlerin —yani gezegenlerin öncüsü olan küçük cisimlerin— bir parçası yapıyor.
Ryugu’nun yaşını belirlemek için araştırmacılar, örneklerde radyoaktif manganez taşıyabilen ve zamanla krom haline gelen dolomit adlı bir minerali incelediler. İlgili elementlerin oranları, dolomitin erken Güneş Sistemi’nin hangi döneminde oluştuğunu hesaplamalarını sağladı. Ayrıca örneklerde kristalleşmiş minerallerdeki ağır ve hafif oksijen atomlarının dengesini de ölçtüler. Soğuk su, büyüyen bir kristale daha fazla ağır oksijen formunu eklerken, su ısındıkça bu eğilim azalır. Bu nedenle komşu mineraller arasındaki fark, suyun ne kadar sıcak olduğunu ortaya koyar. Bu iki ölçüte dayanarak ekip, Ryugu’dan alınan bir tanecikte yaklaşık 4,565 milyar yıl önce 92 santigrat derecede oluşmuş dolomit buldu.
Çalışmanın ortak yazarı ve NASA’nın Houston’daki Johnson Uzay Merkezi’nde gezegen bilimcisi olan Ann Nguyen’e göre, dolomitin oluşumu için gereken ısı asteroitin ana gövdesinden geliyordu ve bu ısının birikmesi en az bir milyon yıl sürmüş olmalı. Bu ısınma sürecini hesaba katan araştırmacıların simülasyonları, asteroitin Güneş Sistemi’ndeki ilk katı cisimlerden iki milyon yıldan daha kısa bir süre sonra —yani çoğu kondül oluşmadan önce— bir araya geldiğini gösteriyor.
Bu bulgu, Güneş Sistemi’ndeki gezegenlerin ve diğer cisimlerin, yeni doğmuş Güneş’in etrafında dönen ince toz, buz, organik maddeler ve yıldız tozu parçacıklarının birleşerek giderek daha büyük nesneler oluşturmasıyla dalga dalga meydana geldiği teorileriyle uyumlu. İlk gezegenimsi cisimler, ilk katı taneciklerden yaklaşık bir milyon yıl içinde ortaya çıkmış, daha sonraki cisimler ise kondüllerin yaygın olduğu birkaç milyon yıl sonra oluşmuştu. Eğer bu çalışma doğruysa, Ryugu o ilk dalgadan kalma bir kalıntı olabilir. Görünüşe göre gezegen oluşumu, Güneş Sistemi’nin doğuşuyla neredeyse aynı anda başlamış ve bazı asteroitler hâlâ bu ilk ham maddeleri koruyor.
Çalışmaya dahil olmayan Kaliforniya Üniversitesi, Santa Cruz’da gezegen bilimcisi olan Myriam Telus, “Bu çalışma gerçekten ilginç ve alan için yüksek bir etkiye sahip,” diyor. Ancak Telus, diğer tarihlendirme yöntemlerinin ilk kondülleri Güneş Sistemi’nin tarihinde daha erken bir döneme yerleştirdiğini ve araştırmacıların kullandığı manganez-krom tarihlendirme sisteminin hâlâ geliştirilmesi gerektiğini belirtiyor. Yine de bilim insanları, Ryugu’nun sistemin tarihinin çok erken bir döneminde oluştuğu konusunda hemfikir.
Nguyen ve meslektaşları şimdi yöntemlerini NASA’nın OSIRIS-REx göreviyle örneklenen Bennu asteroitine uygulayacaklar. Nguyen, sonuçları yakında duyurmayı umduklarını söylüyor. Bennu ile Ryugu’yu karşılaştırmanın, “ikisinin aynı ana asteroitten gelip gelmediğini” ve dolayısıyla Güneş Sistemi’nin doğuşundan kalma “kardeş” olup olamayacaklarını anlamaya yardımcı olacağını ekliyor.
Scientific American Baş Editörü

Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔




1 yorum
Fikrinizi bir kaynak, soru veya yapıcı karşı görüşle geliştirin.