Descartes’ın doğayı bir makine olarak görmesinden biyomimikrinin ilkelerine kadar Atmos’un kurucu ortağı, ekolojik bilgeliklerin yaşam ve tasarım biçimlerimizi nasıl yeniden şekillendirebileceğini inceliyor.
Vücudunuzda titreşen atomlar organik yaşamdan daha eski. Sizi bir arada tutan elementler evrenin ilk anlarında doğmuş ve uzak yıldızlarda şekillenmiş. Kaslarınızın hareket etmesini sağlayan şekerler, bitkilerin ateşli bir küreden gelen ışığı tüketmesiyle oluşmuş. Akciğerlerinizi dolduran oksijen ormanlardan ve okyanuslardan ödünç alınmış, vücudunuzun büyük bir kısmını oluşturan su ise bir zamanlar yağmur damlaları olarak gökten inmiş.
Siz hayranlıktan, yani doğadan yaratıldınız.


Tüm fotoğraflar Jacques Brun tarafından Atmos için çekilmiştir.
Yine de bu gezegendeki insan varoluşunun büyük bir kısmı doğadan kopuk olmuş durumda. Yaşamın bütünlüğünü tanımlamak için kullandığımız kelime bile, türümüzün dışlanmasına dayanarak tanımlanıyor. Doğa, öğrenilmiş bir bakış açısıyla “biz olmayan her şey” olarak görülüyor. Başka bir şeye yabancılaşmak, zarara yol açmanın ilk adımıdır; sömürü ve felaketlerin kapısını aralar. Biz, Dünya’nın biyolojik coşkusunun bir parçası olmaktan çekildik ve sonra neden yalnız hissettiğimizi merak ediyoruz.
Bu ayrımın kökenlerini 16. ve 17. yüzyıl Avrupa’sındaki Bilimsel Devrim’e kadar takip edebiliriz: Anatomi vücudu haritalandırdı, mikroskobik yaşam kendini ortaya çıkardı, gökler artık etrafımızda dönmedi ve yer çekimi gizemini yitirdi. Bu keşiflerle birlikte yeni bir bakış açısı şekillendi: Doğa, gözlemlenebilen, anlaşılabilen ve kullanılabilecek yasalarla yönetilen mekanik süreçler dizisi olarak görüldü. İnsanlar ise eşsiz rasyonel zihinleriyle bu sistemin dışında yer aldı.

Bu bakış açısını en net şekilde ifade edenlerden biri René Descartes’tı. Yöntem Üzerine Bir İnceleme (1637) adlı eserinde hayvanların bedenlerini makineler olarak tanımladı. Bilimsel bilginin insanları “doğanın efendileri ve sahipleri” yapabileceğine inanıyordu. Kartesyan dualizm, dünyayı ikiye bölen bir yarık yarattı: zihin ve madde, düşünen özne ve fiziksel nesne. Yaşamın geri kalanını anlamak için onu uzaktan gözlemlemek zorundaydık.
Descartes’ın cogito ergo sum (“Düşünüyorum, öyleyse varım”) sözü geniş çapta bilinse de bağlamı o kadar da değil. O, rasyonalizmi şüpheyle ilişkilendirdi: “Diğer şeylerin doğruluğundan şüphe etmeyi düşünmemden, var olduğum en açık ve kesin şekilde anlaşılıyordu.” Şüphe, hayranlığa çok yakın bir fiildir; ancak biri endişe barındırırken diğeri hayranlık duymayı sağlar. Belki de şüphe yerine hayranlık, bizi hissetmeye ve ait olmaya yönlendirebilir.
Bilim bize bu dünyanın işleyişi hakkında olağanüstü şeyler öğretti. Ancak içinde nasıl yaşayacağımızı öğrenmek için bilgelik gerekiyor.
Gezegenimizin uzun hafızasında ve türümüzün burada yaşadığı binlerce yıl içinde, doğayı bizden ayrı görmek yakın bir olgudur. Doğadan ayrı olduğumuz fikri hiçbir zaman evrensel olmamıştır. Birçok Yerli kültür, bizi canlı dünyanın bir parçası olarak gören, karşılıklılık ve sorumluluk üzerine kurulu gelenekleri sürdürmüştür. Kendimizi yaşam ağının bir parçası olarak görmek yeni bir dünya görüşü değil; çok eski bir yaklaşımdır.
Botanikçi ve Citizen Potawatomi Ulusu’nun kayıtlı bir üyesi olan Robin Wall Kimmerer, Braiding Sweetgrass (2013) adlı eserinde Yerli bilgisi ile Batı biliminin birleşmesini savunuyor. Bitkilerin kişisel, kültürel ve biyolojik bağları örme hikayeleri aracılığıyla, her canlı varlığın bizi Dünya ile daha derin bir ilişkiye davet eden bir rehber olduğu bir dünyayı aydınlatıyor. Bu, ekolojik bilgeliğin verimli toprağıdır.
Eğer bilgi bir gerçekler topluluğuyse, bilgelik bu bilgileri nasıl kullanacağımızdır. Bilim, içinde yaşadığımız dünyayı daha iyi anlamak için bilgi toplamamıza yardımcı olurken, bilgelik (sapience) bu dünyada nasıl hareket edeceğimizi belirlememizi sağlar. Örneğin, bilimsel bilgi ormanların mantar ağları aracılığıyla besin alışverişi yaptığını ortaya koyabilir. Ekolojik bilgelik ise bu ilişkilerin karşılıklılık, işbirliği ve kolektif refah hakkında bize ne öğretebileceğini sorar.
Çoğumuzun bilim eğitimi almasına rağmen, bilgelik öğretiminin nadir olması düşündürücüdür. Dünya’daki yaşam hakkında öğrendiklerimiz, bireysel ve kolektif yaşamlarımıza rehberlik etmeli değil mi? İklim değişikliği, biyolojik çeşitlilik kaybı ve ekosid, bu kopuşun ve doğayla aramızdaki derin uçurumun kanıtıdır.
Ekolojik bilgelik bu ayrımı köprüler.
Bu, doğayı kamu bilincine entegre eden çoklu medya ekosistemi Atmos’daki çalışmalarımızın temelidir. Misyonumuz, insanları doğayla yeniden büyüleyerek kültürel dönüşümü teşvik etmektir. İnsan yaşamının Dünya ile nasıl iç içe geçtiğini ortaya koyuyor ve bu bağın gezegenimizi koruyacak çözümlere yol açtığına inanıyoruz. Vizyonumuz, doğanın verimliliği, karşılıklılığı ve güzelliğiyle uyum içinde bir toplum. Sunduğumuz şey ise hayranlığın kanıtıdır.
Son altı yılımı The Overview adlı bir bülten aracılığıyla bu bilgileri toplamaya adadım. Ağustos böcekleri bir kozaya dönüşüp sıvılaşmak yerine, birçok deri değişimiyle eksik bir dönüşüm geçirir. Onların dönüşüm sabrını benimseyebilir miyiz? İnsanlar tarımı icat etmeden çok önce karıncalar, hem kendilerine hem de mantarlara fayda sağlayan bir yöntemle mantar çiftçiliği yapıyordu. Modern tarım sistemlerimiz de benzer şekilde simbiyotik olabilir mi? Kolibri kuşları, çiçeklere konmadan nektar çekebilir. Biz de bu kadar hafif yaşayıp geride çok az iz bırakmayı öğrenebilir miyiz?
Bu süre boyunca yaşam hakkında bilgelik aramak için doğaya yönelmek benim için sürekli bir pratik haline geldi. Yas sürecinde, ölenler için cenaze törenleri düzenlediği düşünülen kargalara ve akbabalara yöneldim. Kırılganlıkla mücadele ederken, hassas derileriyle kısmen nefes alan kurbağalara baktım. Bilinmeyeni nasıl yöneteceğim konusunda tavsiye ararken ise karanlığı dinleyerek haritalar çizen yarasalardan teselli buldum.
Her canlıda —sürünen veya kanatlı, pullu veya uçan— bulunacak dersler vardır.
Sistemler ölçeğinde, ekolojik bilgeliğin tasarımımızı yönlendirebileceği en doğrudan yollardan biri biyomimikridir. Bu terimi 1997 tarihli kitabıyla popülerleştiren Janine Benyus’un bir keresinde bana söylediği gibi: Bugün yaşayan her tür, yaşamın işleri doğru ve zarif bir şekilde çözdüğünün bir örneğidir. The Nature Of podcast’i için yaptığımız konuşmada, türümüzün devasa bir tasarım sorunuyla karşı karşıya olduğunu, ancak yaşamın zekâsının her yerde mevcut olduğunu belirtti.
Kral balıklarından ilham alan hızlı trenler, morfo kelebeklerinin parlak mavisini taklit eden yapısal renkler, köpekbalığı derisinden esinlenilmiş antimikrobiyal yüzeyler, termit yuvalarından modellenmiş sıcaklık düzenleme sistemleri —biyomimikri, insan dışı dünyanın harikalarıyla ayrı değil, işlevsel olarak iç içe bir toplum için planlar sunar. Her türü, olasılıklarla yazılmış bir şema olarak görür.
Biyomimikri, doğadan ilham almak veya estetiğini ödünç almaktan daha fazlasıdır: Doğanın hem formda hem de işlevdeki sanatını taklit etmek ve bu süreçte yaşama katkıda bulunmaktır. Benyus’un dediği gibi: “Yaşam, yaşamı destekleyen koşulları yaratır.” Ve biz de bu yaratıcı dehanın bir parçasıyız. Doğayla uyum içinde bir toplum tasarlayabilirken, aynı zamanda onun içindeki yerimizi de hatırlayabiliriz.
Merhum Budist ve derin ekolojist Joanna Macy’nin World as Lover, World as Self (1991) adlı eserinde türümüzün hikayesinde üç hareketten bahseder. Birincisini “gizemli katılım” olarak adlandırır: İnsanın kendini çevresindeki nesnelerden ve çevreden ayırmadığı bir durum. İkincisi, bu durumdan çıkıp dünyayı ayrı bir varlık olarak görmeye başlamamızdı; bu bize bilimi getirdi ama aynı zamanda yabancılaşmayı da. Üçüncü hareket ise şimdi yapmamız gereken: Kendimizi doğanın bir parçası olarak yeniden fark etmek ve öğrendiklerimizi de yanımızda getirmek.
Macy’nin dediği gibi: “Şimdi anlıyoruz: Biz, kendimizi tanıyan dünyamızızız.”
“Eko” kelimesinin kökeni, Yunanca “ev” anlamına gelen oikos kelimesidir. Bu anlayışı temel alarak, yaşam bahçesindeki o parlak ve bol canlılıkla yeniden bağ kurduğumuz bir yaşam biçimine dönebiliriz. Türümüz bir eşiğin önünde duruyor ve ekolojik bilgelik anahtardır. İnşa ettiğimiz izolasyon evinin dışında ev bizi bekliyor: Dünya kadar geniş bir aidiyet çemberi. Ve dünyanın mimarisi, hayranlıktır.
Willow Defebaugh, insanlığın doğal dünya ile ilişkisini inceleyen bir iklim ve kültür yayını olan Atmos’un kurucu ortağı ve baş editörüdür. Defebaugh ayrıca derin ekoloji üzerine bir bülten ve kitap olan The Overview’ın yazarı ve The Nature Of podcast’inin sunucusudur.
Her designboom editoryal serisi, mimari, tasarım, sanat ve teknoloji alanlarında projeler, röportajlar, makaleler ve haberler aracılığıyla tek bir temayı derinlemesine inceler. Daha fazla bölümü buradan keşfedin ve bir hikaye göndermek için gönderim portalımızdan veya iletişim formumuzdan bize ulaşın.
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔




1 yorum
Fikrinizi bir kaynak, soru veya yapıcı karşı görüşle geliştirin.