18 Kasım sabahı saat 5:16:07 EST’de (10:16 UTC), Dünya’dan 26 milyar kilometre uzakta, insanlığın en uzak sondası Voyager 1, şimdiye kadarki en önemli dönüm noktasına ulaştı. Eylül 1977’deki fırlatılışından yaklaşık 50 yıl sonra Voyager 1, ışığın 24 saatte kat edebileceği mesafe olan bir ışık-günü uzaklığa ulaştı. Ancak dış gezegenlerin ve nihayetinde yıldızlararası uzayın “Büyük Turu”nu gerçekleştirecek bir sonda gönderme fikri 1960’lara dayanıyor. Uzayı keşfetmede dolu dolu bir kariyerin ardından Voyager 1’in bugünkü konumuna nasıl geldiğine ve gelecekte nereye gideceğine bir göz atmak yerinde olacaktır.
Voyager sondaları, 1960’ların sonu ve 1970’lerin başında daha geniş bir Planetary Grand Tour programının parçası olarak tasarlandı. Bu program kapsamında sondalar Jüpiter, Satürn, Uranüs, Neptün, 2006’ya kadar gezegen sayılan Plüton ve Satürn’ün uydusu Titan’ın yanından geçecekti. Gezegenlerin yalnızca 175 yılda bir gerçekleşen bir hizalanması sayesinde sondalar tüm hedef gezegenleri yerçekimi asistleri kullanarak ziyaret edebilirdi.
Bu hizalanmayı keşfeden bilim insanı Gary Flandro, olasılığı 1964’te fark etti. Hesaplamaları, görev için en iyi seçeneğin 1977’de uzay araçlarının fırlatılması olduğunu gösterdi. Program, 1966’da NASA’nın Jet Propulsion Laboratory tarafından resmen onaylandı.

Program dört sondadan oluşacaktı: İki tanesi Jüpiter, Satürn ve Plüton’u; diğer ikisi ise Jüpiter, Uranüs ve Neptün’ü ziyaret edecekti. Ancak yaklaşan Uzay Mekiği programının getirdiği bütçe kısıtlamaları nedeniyle Grand Tour programı Aralık 1971’de rafa kaldırıldı.
1972’de program yalnızca dört gezegeni ziyaret edecek şekilde küçültüldü ve iki sonda Mariner sondalarının donanımıyla inşa edildi. Başlangıçta Mariner-Jupiter-Saturn olarak adlandırılan program, Mart 1977’de Voyager olarak yeniden adlandırıldı.
İki sonda, önceki Grand Tour programında belirlenen yörüngeleri takip edecekti. Bir yörünge Jüpiter, Satürn ve Titan’a (JST) odaklanırken, diğeri Jüpiter ve Satürn’ü hedefleyen esnek bir seçenek olarak tasarlandı ve JSX olarak adlandırıldı. JST başarısız olursa JSX yedek plan olarak hizmet verecek, JST başarılı olursa ise JSX büyük turu devam ettirecekti.
Voyager 1, JST görevini alırken, kardeş uzay aracı Voyager 2 ise JSX görevini üstlendi. Sırasıyla Eylül ve Ağustos 1977’de fırlatılan sondaların ana görevi Jüpiter ve Satürn’ün özelliklerini karşılaştırmaktı. Ana görevin ardından sondalar, Jüpiter ve Satürn’de kullandıkları bilimsel aletleri koruyarak JST veya JSX yörüngesini takip etmeye devam edecekti.
Voyager Uzay Aracının Tasarımı
Voyager 1 ve 2 özdeş sondalardır; fırlatılış anında her biri 815 kg ağırlığındaydı ve bunun yaklaşık 93 kg’ı hidrazin yakıtıydı. İki sonda da Plüton-238’in radyoaktif bozunmasından elde edilen ısıyı elektriğe dönüştüren bir radyoizotop termoelektrik jeneratör (RTG) ile güç alıyordu ve fırlatılışta 470 watt (W) güç üretiyordu. Voyager’ın iletişim sistemi, Güneş Sistemi’nin sınırlarının ötesine kadar Dünya ile iletişim kurmak üzere tasarlanmış tek bir 3,7 metrelik radyo anteninden oluşuyordu.
RTG ve Voyager’daki bilimsel aletlerin çoğu, uzay aracının iki farklı koluna, zıt taraflara yerleştirilmişti. Bu kolların zıt taraflara yerleştirilmesi, RTG radyasyonunun bilimsel aletleri etkileme endişesinden kaynaklanıyordu. Manyetometre ve antenleri taşıyan ek kollar da uzay aracına bağlıydı.

Her iki sondanın yan tarafına da Altın Kayıt yerleştirilmişti. Altın Kayıt, yaklaşık 30 cm çapında, altın kaplama bir bakır fonograf plağıydı. İçinde 55 farklı dilde selamlar, Dünya’nın sesleri ve müzikleri ile Dünya’nın görüntüleri bulunuyordu. Plağın kendisi, Dünya’nın konumunu 14 dönen nötron yıldızına (“pulsar”) göre gösteren bir pulsar haritasını içeren bir kap içinde saklanıyordu.
Voyager sondaları, ana görevleri sırasında kullanılan 10 bilimsel alete sahipti; ancak yıllar içinde güç azaldığı için bunlardan sadece birkaçı hala çalışıyor. Voyager’ın alet paketi arasında Görüntü Bilim Sistemi (ISS), Radyo Bilim Sistemi (RSS), Kızılötesi İnterferometre Spektrometresi ve Radyometre (IRIS), Ultraviyole Spektrometre (UVS), Üç Eksenli Fluxgate Manyetometre (MAG), Plazma Spektrometresi (PLS), Düşük Enerjili Yüklü Parçacık Aleti (LECP), Kozmik Işın Sistemi (CRS), Gezegen Radyo Astronomisi Araştırması (PRA), Fotopolarymetre Sistemi (PPS) ve Plazma Dalga Alt Sistemi (PWS) bulunuyordu.
MAG ve PWS dışında tüm aletler Voyager 1’de kapatıldı veya arızalandı; Voyager 2’nin ise MAG, PWS ve CRS aletleri hala aktif durumda.
Voyager 1’in görevi 5 Eylül 1977’de Cape Canaveral Hava Kuvvetleri Üssü’ndeki 41 Numaralı Fırlatma Kompleksi’nden bir Titan IIIE roketiyle başladı. Voyager 1, Voyager 2’den 16 gün sonra fırlatıldı ancak daha kısa ve optimize edilmiş bir yörünge izleyerek 19 Aralık 1977’de kardeşinden geçti. Voyager 1, 1977 Aralığı ile 1978 Eylülü arasında asteroit kuşağından geçti.

Voyager 1, ilk hedefi olan Jüpiter’i Ocak 1979’da gözlemlemeye başladı ve 5 Mart’taki en yakın yaklaşmasını gerçekleştirdi. Uzay aracı, gezegenin bulut tabanlarına yaklaşık 280.000 km mesafeden geçti. Jüpiter ziyaretinde Voyager 1, gezegen, uyduları, radyasyon kuşakları ve halkaları hakkında birkaç keşif yaptı; bunlardan bazıları ilk kez bu ziyaret sırasında gözlemlendi. Ziyareti sırasında Voyager 1 ayrıca Jüpiter’in iki yeni uydusu olan Metis ve Thebe’yi keşfetti.
Jüpiter ziyaretinin ardından Voyager 1, 22 Ağustos 1980’de ikinci ve son hedefi olan Satürn’ü gözlemlemeye başladı; en yakın yaklaşması ise 12 Kasım’da gerçekleşti. En yakın noktasında Voyager 1, bulut tabanlarına 170.000 km mesafeye kadar yaklaştı. Satürn gözlemleri sırasında Voyager 1 beş yeni uydu keşfetti, halka yapısını inceledi ve bu sırada yeni bir halka olan G-halkası, halkaları şekillendiren çoban uydular ve diğer halka özelliklerini ortaya çıkardı. Ayrıca Voyager 1, Satürn’ün kutup bölgelerindeki kutup ışığı faaliyetlerini de gözlemledi.
Son hedefi Titan’ın gözlemleri, uydunun yüzeyinin kalın ve çoğunlukla azot içeren bir atmosferle kaplı olduğunu ortaya koydu. Titan’ın içindeki ve yüzeyindeki azot, metan ve diğer hidrokarbonların yaygınlığı, yaşamdan önceki reaksiyonların, yani prebiyotik reaksiyonların mümkün olabileceğini gösterdi. Ziyaretinin ardından ve bu ziyaretin gerçekleştirilmesi için gereken koşullar nedeniyle Voyager 1, ekliptik düzleminden —gezegenlerin büyük ölçüde döndüğü düz disk şeklindeki alandan— fırlatılarak yıldızlararası uzaya doğru yola çıktı.
Uzayın Derinliklerine Uzatılmış Görev
Voyager 1’in ana görevi olan Jüpiter, Satürn ve Satürn’ün uydusu Titan’ı keşfetmenin ardından, 1 Ocak 1990’da Voyager İnterstel Görevi (VIM) başladı. Bu görevin temel amacı, yıldızlararası uzay hakkında geniş bir ölçüm yelpazesi toplamaktı. Bu, yıldızlararası uzaydaki manyetik alanları, parçacıkları ve plazma dalgalarını ölçerek başarıldı.
VIM’in yıldızlararası uzaya yolculuğu üç ana aşamadan oluştu: terminasyon şoku, heliyosfer kabuğu ve yıldızlararası uzay. Terminasyon şokunda, güneş rüzgarının gücü önemli ölçüde azalır; bu durum parçacıkların yıldızlararası ortamla etkileşime girmesiyle yavaşlaması ve Güneş’in manyetik alanının yönünün değişmesiyle karakterize edilir. Heliyosfer kabuğu, Güneş’in manyetik alanının ve güneş rüzgarı parçacıklarının hala baskın olduğu heliyosferin dış sınırını işaret eder. Son aşama olan yıldızlararası uzay ise Güneş’in uzaydaki parçacıklar üzerindeki etkisinin sona erdiği ve yıldızlararası ortamın baskın güç haline geldiği yerdir.
Uzatılmış VIM görevi, aynı zamanda Voyager 1’deki aletlerin ve sistemlerin güç azaldıkça kapatılmasının da başlangıcı oldu. Son görüntüleri olan “Aile Portresi” ve ünlü “Soluk Mavi Nokta” görüntüleri, kameralar tamamen kapanmadan önce Şubat 1990’da çekildi. Voyager 1’in son alet kapatılması Nisan 2026’da LECP aletiyle gerçekleşti, ancak NASA gerektiğinde bu aletin tekrar açılabileceğini belirtti.
Voyager 1’in yıldızlararası uzaya doğru yolculuğu sırasında birçok mesafe rekoru ve ilklik kaydetti. 17 Şubat 1998’de Voyager 1, 1972’de fırlatılan Pioneer 10’u geçerek insanlığın en uzak uzay aracı oldu. Voyager 1, 17 Aralık 2004’te yaklaşık 94 astronomik birim (1 astronomik birim, yaklaşık 150 milyon km, Güneş ile Dünya arasındaki mesafedir) uzaklıkta terminasyon şokunu geçen ilk uzay aracı oldu. En son dönüm noktası olan yıldızlararası uzaya ulaşmayı ise 25 Ağustos 2012’de, yaklaşık 121 astronomik birim uzaklıkta başardı.
Voyager 1, 2027’de uzayda 50. yılını doldururken yaşını göstermeye devam ediyor. Görevi boyunca RTG’nin güç üretimi önemli ölçüde azaldı. Ayrıca uzay aracını Dünya’ya yönlendirmek için kullanılan iticiler de tıkanmaya başladı. En son olarak, 2023’ün sonlarında ve 2024’ün başlarında uzay aracının verilerinin bir kısmı bozuldu ve iletişim okunamaz hale geldi.
Voyager 1’in güç kaybı, yaşlanan görevinin en endişe verici yönü oldu. RTG’ler yıllarca sürekli güç sağlayabilir, ancak Plüton-238’in radyoaktif bozunmasıyla güç ürettikleri için, görevin başında RTG’ye konulan Plüton-238 miktarı sınırlı olduğundan güç üretimi zamanla azalır. Fırlatılışta Voyager 1’in RTG’si 470 W güç üretirken, şu anda sadece 270 W üretiyor.
NASA’nın tahminlerine göre, uzay aracının RTG’leri 2030’larda yeterli güç üretemeyecek. Gücü korumak için bilimsel aletler kademeli olarak kapatıldı. NASA, kalan aletleri çalışır durumda tutmak için bazı aletleri daha düşük güç modlarına geçirdi.
Eylül 2026’da NASA, Voyager 2’de ilk kez uyguladığı “Büyük Patlama” prosedürünü Voyager 1’de de gerçekleştirdi. Bu prosedür, Voyager ekiplerinin aynı anda üç aktif aleti kapatıp güçlerini hemen düşük güçli alternatiflerle değiştirmesini içeriyordu; bu sayede aletler yaklaşık bir yıl daha çalışmaya devam edebildi. Bu prosedür uygulanmasaydı, Voyager 1’de başka bir aletin en erken 2027 yazında kalıcı olarak kapatılması muhtemeldi. Büyük Patlama prosedürü ayrıca LECP aletinin tekrar açılmasına da olanak sağlayabilir.
Voyager 1’in iticilerinin tekrar tekrar ateşlenmesiyle yakıt hatlarında yavaş yavaş kalıntılar birikti. Bu iticiler, uzay aracını Dünya’ya yönlendirmek için gerekli. Riski yönetmek amacıyla ekipler görev boyunca farklı iticiler arasında geçiş yaptı. Ancak uzay aracı 50. yılına yaklaştıkça tüm iticilerde tıkanma belirtileri görülüyor.
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔




1 yorum
Fikrinizi bir kaynak, soru veya yapıcı karşı görüşle geliştirin.