Deniz biyoloğu Gurjameer Ramday (solda) ve Profesör William Sanderson, Heriot-Watt Üniversitesi’ndeki karantina tanklarında bulunan ve ileride Dornoch Firth’a salınacak iki yaşındaki istiridyelerle birlikte poz veriyor. Fotoğraf: Murdo MacLeod/The Guardian
Bilim insanları, Inverness yakınlarındaki Dornoch Firth’ta 100 yıldan fazla bir süre önce ortadan kaybolan yabani istiridyelerin yeniden üretilmesini başardı.
Kaba, krem rengi kabukları ve pürüzlü kenarlarıyla bebek istiridyeler yaklaşık 50 penilik bir madeni para büyüklüğünde. Ancak İskoçya’nın kuzeydoğu kıyılarında bu küçük canlılar, deniz koruma alanında bir atılımın kanıtı niteliğinde.

İngiltere’de ilk kez bilim insanları, bir asırdan fazla süredir yerel olarak yok olan yabani istiridyelerin, Inverness’in kuzeyindeki Dornoch Firth’ta yeniden üretilmesini başardı.
Deniz korumacıları, yaklaşık 4 milyon yerli Avrupa düz istiridyesinin (Ostrea edulis) yakında restorasyon alanını kolonize ederek tür için olağanüstü bir dönüşümün başlangıcı olmasını umuyor.
1883 tarihli Olsen’in Piscatorial Atlası gibi Viktorya dönemi haritaları, bir zamanlar Britanya’nın deniz tabanını milyarlarca yerli istiridenin kapladığını ve zengin, canlı deniz ekosistemlerini destekleyen devasa resifler oluşturduğunu gösteriyor.
Ancak birkaç on yıl içinde Kuzey Denizi, Manş Denizi ve kıyıdaki sayısız balıkçılık alanında avlanarak yok edildiler; bu canlılar Britanya’nın yeni demiryollarıyla toplu halde ülkenin hızla büyüyen şehirlerine taşındı.
Viktorya dönemindeki popülerliklerinin zirvesinde, Edinburgh yakınlarındaki Forth Koyu’ndan yılda 30 milyon istiride çıkarılıyordu. Buradaki istiridye yatağı bir zamanlar 20 mil uzunluğunda ve 6 mil genişliğindeydi, ancak günümüzde tamamen yok oldu.
Bugün Britanya kıyılarında yalnızca birkaç yerde önemli yabani istiridye yatakları bulunuyor; bu gerileme modeli dünya genelinde de tekrarlandı. Avrupa istiridyesi artık kritik derecede tehdit altındaki türler listesinde yer alıyor.

Aisyah Wan ve Profesör Bill Sanderson, Dornoch Firth’a istiridye bırakıyor. Fotoğraf: Dornoch Environmental Enhancement Project
Edinburgh’daki Heriot-Watt Üniversitesi’nde deniz biyolojik çeşitliliği profesörü olan ve Dornoch Çevresel Geliştirme Projesi’ne (Deep) liderlik eden Profesör Bill Sanderson, istiridyelerin artık doğal olarak ürediğinin doğrulanmasının “çok önemli bir dönüm noktası” olduğunu belirtti.
Ekologlar, istiridyelerin “ekosistem mühendisleri” olarak hareket ettiğini, yüzlerce deniz bitki ve hayvan türünü desteklemeye, deniz tabanındaki tortuları sabitlemeye ve filtreleme yoluyla suyu temiz tutmaya yardımcı olduğunu söylüyor.
Sanderson, “İstiridye habitatlarını inceleyerek biliyoruz ki bir istiridye resifi oluşturulduğunda, on yıl içinde deniz tabanındaki biyolojik çeşitliliğin iki katına çıkması çok olası,” dedi.
“Bu canlılar karbon depoları oluşturuyor ve son derece karmaşık habitatlar yaratıyor. Aynı zamanda suyu da filtreliyorlar.”
12 yıl önce başlatılan ve Glenmorangie viski şirketi, Heriot-Watt Üniversitesi ile Deniz Koruma Derneği tarafından ortak finanse edilen Deep projesi, istiridyelerin bölgeyi kolonize etmesi umuduyla koyun içine yaklaşık 140.000 yetişkin istiridye yerleştirdi.
Önce gönüllüler tarafından biyogüvenliği sağlamak amacıyla elle temizlenen istiridyeler, Stranraer yakınlarındaki Loch Ryan’da bulunan ve yaklaşık 23,5 milyon istiridye barındıran İngiltere’nin nadir hayatta kalan balıkçılık alanlarından birinden toplanıyor. Kraliyet fermanıyla korunan Loch Ryan popülasyonu, her yıl düzenlenen bir istiridye festivaline ev sahipliği yapıyor.
Sanderson, yerli popülasyonlardaki çöküşün, bu canlıların vahşi doğadan alınmasına yasal kısıtlamalar getirilmesine yol açtığını ve Britanya’daki mağazalarda ve restoranlarda satılan istiridyelerin büyük çoğunluğunun çiftlikte yetiştirilen Pasifik istiridyesi olduğunu belirtti.
Avrupa’da türünün ilk projelerinden biri olan Deep’in başarısı, İngiltere’deki Seawilding’s (Argyll), Essex İstiridye Restorasyon Girişimi, Solent İstiridye Restorasyon Projesi ve Edinburgh yakınlarındaki Restoration Forth gibi bir düzineden fazla yeni projeye umut verdi.

Deep projesinin araştırma görevlisi olan ve genç istiridyeleri bulan Gurjameer Ramday, son iki yıldaki daha sıcak denizlerin bu başarıya katkıda bulunduğunu söyledi. “Bu harika bir haber. Avrupa genelinde yabani istiridye popülasyonları çöktü, bu yüzden şimdi bebek istiridyeler bulmak, hedefli restorasyonun işe yarayabileceğinin kanıtı,” dedi.
Temmuz ayında bulunan genç düz istiridyeler. Dornoch yataklarında kalanlar şimdi daha büyük olan örnek kadar büyümüş durumda. Fotoğraf: Murdo MacLeod/The Guardian
Sanderson ve meslektaşları Dornoch popülasyonuna sürekli yeni istiridye eklemeye devam edecek. 2031’e kadar bu popülasyonun kendi kendini sürdürebilecek kadar büyümesini umuyorlar. Sanderson, “Üretilen bebeklerin oranı, yengeçler ve deniz yıldızları tarafından yenilen oranı geçene kadar devam etmeliyiz,” dedi.
Avlanılabilir boyuta gelmesi on yıl veya daha fazla sürebilir, ancak bu süre içinde projeler çoktan gönüllü gruplarını motive etmeye ve restorasyon projelerini destekleyecek kuluçkahaneler kurabilecek şirketleri çekmeye başladı.
Korumacılar aşırı avlanma ve kirlilik konusunda endişelerini sürdürüyor ve deniz tabanını tarama yöntemiyle avlanan sürüklenme ağı balıkçılığını kontrol etmeye yönelik hükümet politikalarını eleştiriyor.
Sanderson, “Tüm bu çabaların içinde riskler var,” dedi. “Ama aynı zamanda inanılmaz bir umut da var.
“İnsanlar, olumsuz haberlerle dolu bir dünyada umut vaat eden bir şey yapmak istiyorlar. Pozitif bir şey yapmak isteyen çok sayıda insanla tanışıyoruz.”
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔



İlk yorumu siz yazın
Fikrinizi bir kaynak, soru veya yapıcı karşı görüşle geliştirin.