Düşük Oksijenli İlaç Kombinasyonu Farelerde Parkinson Belirtilerini Geri Döndürdü

Beyinlerimiz düzenli bir oksijen tedarikine bağımlıdır ve hücreler kendilerine ulaşan oksijeni düzgün kullanamadığında sorunlar ortaya çıkabilir.

Bu dengenin bozulduğunda ne olduğunu araştıran bilim insanları, Parkinson benzeri belirtiler gösteren farelerde beklenmedik bir yaklaşımı denedi: dokularına yapılan oksijen tedarikini azaltmak.

Deneysel bir ilaç kombinasyonu alan fareler bir çubuktan daha hızlı aşağı inebiliyor ve daha uzun süre bir kafes kapağına tutunabiliyordu. Tedavi, hareket sorunları ortaya çıktıktan sonra başladı.

Araştırmacılar yaklaşımına “hap halinde hipoksi” diyorlar çünkü düşük oksijenli hava solumanın bazı etkilerini yeniden oluşturuyor.

Parkinson, hareketi düzenlemeye yardımcı olan dopamin üreten hücreleri hasara uğratır. Hastalık, alpha-synuclein adı verilen bir proteinin birikmesini de içerir.

Bu proteinle ilişkili hasar, hücrelerin içindeki mikroskobik enerji üreten yapılar olan mitokondrilerin işlevini bozabilir. Bu yapılar enerji üretimine yardımcı olmak için oksijen kullanır.

“Mevcut çalışma hipotezimiz, mitokondriyal disfonksiyon olduğunda oksijenin düzgün tüketilmediği ve bunun bir oksijen uyumsuzluğuna yol açtığı, yani oksijen tedarikinin oksijen kullanımından fazla olduğu,” Harvard Tıp Fakültesi hekim-bilim insanı Vamsi K. Mootha, ScienceAlert’a söyledi.

2025 yılında yapılan bir çalışmada araştırmacılar, Parkinson benzeri belirtiler gösteren farelerin 11 procent oksijen içeren havayı sürekli solamaktan yararlandığını göstermişti. Sıradan hava yaklaşık 21 procent oksijen içerir. Yeni çalışmada, ilaçların benzer etkiler elde edebileceğini test ettiler.

Hong Wang ve meslektaşları birbirini tamamlayan iki bileşen kullandı. İlk olan GBT601, kanın oksijeni dokulara daha az salmasını sağlar. Vücut daha fazla oksijen taşıyan kırmızı kan hücresi üreterek buna uyum sağlayabildiğinden, ikinci bileşen PT2399 bu tepkiyi sınırlar.

Deneylem için bilim insanları, protein birikmesini ve hareket zorluklarını tetiklemek için farelerin beyinlerine alpha-synuclein fibrilleri enjekte etti. Altı hafta sonra, hareket sorunları geliştiğinde, ilaçları her gün ağız yoluyla vermeye başladı.

Sonraki altı hafta içinde tedavi edilen hayvanlar çubuk ve kafes asılma testlerinde iyileşirken, yalnızca protein çözeltisi olmadan sıvının enjeksiyonunu alan fareler kötüleşmeye devam etti. Kombinasyon ayrıca fazla beyin oksijenini azalttı ve beyin dokusunda yağ hasarının bir göstergesini düşürdü, ancak kaygı benzeri bir davranış ölçümünü iyileştirmedi.

Mootha, hem solunan düşük oksijen hem de ilaç yaklaşımıyla iyileşmelerin tedavinin başlamasından en erken bir ila iki hafta sonra başlayabileceğini söyledi.

İyileşen hareket, sinir hücrelerinin geri kazanıldığını göstermez. Mootha, 2025 deneyleminde gecikmiş tedavi başladığında farelerin zaten hareket sorunları olduğunu ancak henüz bir sinir hücresi kaybı tespit edilmediğini açıkladı. Fareler, alpha-synuclein birikmesi değişmezken hareket yeteneklerini geri kazandı ve sonraki sinir hücresi kaybını önledi.

Yeni çalışma, ana makalede dopamin nöronu sayılarını raporlamadığı için, kombinasyonun bu hücreleri korup kormadığını ortaya koymaz.

Ekip, kombinasyonu iki başka hastalık modelinde de denedi. Hücresel enerji üretimini etkileyen nadir bir bozukluk olan Leigh sendromunu modelleyen farelerde, kombinasyon ortanca yaşam süresini 62 günden 158 güne uzattı. Hareketi ve koordinasyonu etkileyen Friedreich ataksisini modelleyen birinde ise mevcut zorlukları geri döndürmeden ileri derecede kötüleşmeyi durdurdu.

Kontrol farelerinde altı haftalık tedaviden sonra araştırmacılar, uzun süreli düşük oksijenin bir riski olan pulmoner hipertansiyonla ilişkili bir kalp ölçümünde artış bulmadılar.

“Hypoxia tehlikeli olabilir, bu yüzden önemli bir meydan okuma, güvenli ve etkili bir hipoksi tedavisini sağlayabilmek,” Mootha uyardı.

“Şu ana kadar yaptığımız tüm çalışmalar klinik öncesi, fare modellerinde ve bu kavramı insana taşımadan önce çok daha fazla çalışma gerekiyor.”

Araştırma PNAS’ta yayımlandı.

Bu makale Rachel Garner tarafından doğrulandı ve Fiona MacDonald tarafından düzenlendi. Sürecimize gurur duysak da yalnızca insanız. Bir hata fark ederseniz, lütfen bize bildirin.