Schrödinger’in Kayıp El Yazısı Kuantum Rastlantısallığına Dair Gerçek Bakışını Ortaya Çıkarıyor

Kaynak: Görsel, bilimsel ekip tarafından yalnızca açıklayıcı amaçla yapay zekâ kullanılarak oluşturulmuştur.

Klasik fizikten farklı olarak, kuantum mekaniği genellikle bireysel bir olayda ne olacağını tam olarak söyleyemez. Bunun yerine farklı sonuçların olasılıklarını öngörür. Bu tezin erken dönem öncülerinden biri olan Erwin Schrödinger, bu rastlantısallığın gerçekte ne anlama geldiğine dair tartışmalarda önemli bir rol oynadı. Ancak katkılarının bir bölümü 80 yılı aşkın süredir gizli kaldı.

Geneva Üniversitesi’nden Flavio Del Santo, arXiv ön baskı sunucusuna yüklediği yeni bir çalışmada Schrödinger’in yayımlanmamış bir el yazısını inceledi ve onun düşünce yapısına dair yeni ışık tuttu.

Tasarımcılık (determinizm) tartışması

Yanık atma gibi klasik bir olayda sonuç, üzerine etki eden tüm kuvvetleri ölçemedğimiz için ancak rastlantısal görünüyor. Kuantum mekaniğinin ilk dönemlerinden beri bazı fizikçiler kuantum rastlantısallığının da aynı şekilde işleyip işlemediğini soruyor.

Bu ‘gizli değişken’ teorilerinde parçacıklar, her ölçümün sonucu gizlice belirleyen gözlemlenmeyen özellikler taşır. Ancak 1932’de matematikçi John von Neumann, böyle özelliklerin var olamayacağını gösteren bir kanıt olarak kabul edilen bir çalışma yayımladı ve fikir büyük ölçüde terk edildi.

Soru bir sonraki on yılda yeniden gündeme geldi. 1943’de Edmund Taylor Whittaker, kuantum mekaniğinin klasik öngörülebilir evren fikrini yıktığını savundu. Bu savunmasını desteklemek için ışık parçacıklarının bir polarizatörden geçmesini hayal etti: yönelimi, ne kadar ışığın geçeceğini belirleyen bir filtre.

Her parçacığın geçmek veya engellenmek için gizli bir talimat taşıdığını varsayan Whittaker, ışık zaten filtreye doğru yola çıktıktan sonra filtreyi döndürmenin bu talimatları değiştiremeyeceğini düşündü. Oysa kuantum mekaniği, geçme oranının değişmesini öngörür.

Satyendra Nath Bose 1944’de benzer bir savunma sunduktan sonra, bu konu Nature dergisinde canlandıran bir tartışma başlattı. Gelen yanıtlar arasında Heinrich Pelzer, Whittaker’in argümanının geçerli olmadığını gösteren bir model sundu.

Schrödinger’in el yazısının yeniden incelenmesi

Sıkça determinizmin bir savunucusu olarak betimlenmesine rağmen, Schrödinger tartışmaya kendisi de katıldı. Üç sayfalık, el yazısıyla yazdığı bir yanıtta, kendi gizli değişken modelini kurdu ve aslında böyle açıklamaların dışlanamayacağını göstermek istedi. Önemlisi, bunun tamamen önceden belirlenmiş bir evrene inandığı anlamına gelmiyordu. Ona göre deneyler ve mantık, iki görüşten hiçbirinin imkânsız olduğunu as证明layamazdı.

Oysa Schrödinger’in el yazısı hiçbir zaman yayımlanamadı. Bunun yerine, büyük ölçüde fark edilmeden Vianna Üniversitesi’ndeki Schrödinger arşivinde kaldı. Ancak Del Santo’nun son çalışması, bu eseri ilk kez aktardı ve dönemin diğer yayımlarını kullanarak tartışmayı yeniden inşa etti.

Whittaker’in varsaydığı basit ‘evet-hayır’ talimatının aksine, Schrödinger her ışık parçacığına, olası değerlerin geniş bir yelpazesine sahip gizli bir özellik verdi. Del Santo’nun hesaplamaları, bu modelin kuantum mekaniğinin öngörüleriyle uyumlu olduğunu doğruladı ve Pelzer’in ötesine geçerek aynı ışığın ardışık birkaç filtreden geçmesi durumunda bile çalışmaya devam etti.

Schrödinger’in katkısının yeniden değerlendirilmesi

Analiz, el yazısını Kasım 1944’ten sonraya tarihlendiriyor ve Schrödinger’in Pelzer’in çalışmalarını öğrendikten sonra bunu bir rafra kaldırmış olabileceğini öne sürüyor. Daha da önemlisi, fizikçiye dair daha ince ayrıntılı bir tablo çiziyor.

1920’lerden itibaren, kuantum mekaniği ortaya çıkmadan önce, Schrödinger doğanın yasalarının temelden istatistiksel olabileceğinden şüpheleniyordu. Sonuç olarak Del Santo, modelinin bir ilke kanıtı olduğunu, determinizme bağlılığına dair bir kanıt olmadığını sonuca bağlıyor.

Bu makale sizin için yazarımız Sam Jarman tarafından yazılmış, Gaby Clark tarafından düzenlenmiş ve Robert Egan tarafından doğrulanıp gözden geçirilmiştir; tamamen insan emeğinin ürünüdür. Bağımsız bilim gazeteciliğinin ayakta kalması için sizin gibi okuyucularımıza güveniyoruz.
Bu haberin sizin için önemliyse, lütfen bir bağış (özellikle aylık bağış) düşünün. Teşekkürümüz olarak reklamsız bir hesaba sahip olacaksınız.

Flavio Del Santo, 1944-45 tarihli “Determinizmin Çöküşü” tartışmasında Schrödinger’ın yayımlanmamış gizli değişken modeli, arXiv (2026). DOI: 10.48550/arxiv.2610.20752

Dergi bilgisi:
Nature
,
arXiv

Kuantum korelasyonları, temeller ve formülizm

Bu hikayenin ardındaki isimler kimler?

Astrophysics, yeni malzemeler, tıbbi görüntüleme ve biyomorf teknoloji konularını kapsayan Science X katılımcı yazarı.

Profil →

2021’den beri yükseköğretim ve sağlık içeriklerinde deneyime sahip İngilizce yüksek lisans derecesi ve metin düzenleyicisi. Güvenilir bilim haberlerine bağlılık.

Profil →

Matematiksel biyoloji lisans derecesi, yaratıcı yazılı yüksek lisans derecesi. Bilim ve dil hakkında benzersiz bakış açılarına sahip, geniş çapta seyahat etmiş.

Profil →

© 2026 Science X Network

Atıf

:
Lost Schrödinger manuscript reveals his true view of quantum randomness (2026, 22 Ekim)
23 Ekim 2026 tarihinde
https://phys.org/news/2026-10-lost-schrdinger-manuscript-reveals-true.html adresinden alındı

Bu belge telif hakkına tabidir. Özel çalışma veya araştırma amacıyla yapılan adil kullanım dışında, hiçbir kısmı yazılı izin olmadan çoğaltılamaz. İçerik yalnızca bilgi amaçlı sağlanmaktadır.