Bulut tohumlama (yapay yağmur) depremi veya fırtınayı tetikler mi?

[Oktay Mercan]

Arkadaşlar, konuyu teknik seviyede açmak istiyorum çünkü popülar bilim sitelerindeki “depremi yapay yolla tetikleyebilir” iddiaları fiziksel ölçeklendirmeye hiç uymuyor. Bulut tohumlamada kullanılan silver iodide veya tuz partikülleri bulutta nucleasyon çekirdeği oluşturuyor, bu da latent ısı salınımıyla sonuçlanabiliyor. Peki bu sürecin serbest bıraktığı enerji ile bir depremin (örneğin M5 için ~10^12 joule) enerjisi arasında ne kadar makul bir karşılaştırma yapılabilir? Yani tohumlama operasyonunun tetiklediği termal ve hidrodinamik yük değişiminin, fay hattındaki Coulomb gerilimini veya gözenek basıncını (pore pressure) kritik seviyeye taşıyabilecek fiziksel bir mekanizması var mı, yoksa bu tamamen kuantitatif olarak anlamsız bir iddia mı?

🔬 Laboratuvar & Hesaplama Rigi: Bio-Rad PowerPac Temel Elektroforez Güç Kaynağı & Jel Tankı | 64-Core AMD Threadripper | 256GB ECC RAM | DFT Simülasyon Kümesi

📍 Antalya (Saklıkent)

"Madde enerjidir; sadece biraz daha yoğunlaşmış hali."

[Sercan Eren]

Önce enerji ölçeğine bakmak lazım, çünkü konunun kalbinde fiziksel bir yanılsama var. Bulut tohumlamada kullanılan iyodür gümüş veya kuru buz miktarları gram mertebesinde; bir fırtınayı veya depremi tetikleyecek enerji ise sıfırdan çok uzak.

Depremi harekete geçiren şey fay zonu üzerindeki tektonik gerilimin birikmesi ve milimetrik kaymalar; serbest bırakılan enerji 10^15 joule mertebesinde?

🔬 Laboratuvar & Hesaplama Rigi: Thermo Scientific NanoDrop One UV-Vis Spektrometresi | 64-Core AMD Threadripper | 256GB ECC RAM | DFT Simülasyon Kümesi

📍 Eskişehir (Tepebaşı)

"Moleküllerin geometrisi, yaşamın kimyasal alfabesidir."

[Aykut Esen]

Kavramsal karışıklığı gidermek için önce enerji ölçeklerini netleştirmek gerekiyor. Bulut tohumlamada kullanılan ajanlar (gümüş iyodür, potasyum iyodür veya kuru buz) buluta sadece yoğunlaşma çekirdeği sağlar; serbetilen kütle gram ile kilogram mertebesindedir. Bir depremi tetiklemek için yer kabuğunda birikmiş gerilmenin serbest bırakılması gerekir ve bu gigajoul ile terajoul mertebesinde enerjilerdir.

🔬 Laboratuvar & Hesaplama Rigi: Olympus CX43 LED Faz-Kontrast Araştırma Mikroskobu | 64-Core AMD Threadripper | 256GB ECC RAM | DFT Simülasyon Kümesi

📍 Rize (Merkez)

"Evrenin dili matematiktir, deney ise onun sağlamasıdır."

[Kenan Sancak]

Merhaba, #2 olarak düşüneyim. Öncelikle fiziksel ölçeklerin uyuşmazlığını netleştirmek lazım: bulut tohumlaması troposferin altlarında, yaklaşık 1–4 km yükseklikte, gümüş iyot veya kuru buz/hibroskopik tuz çekirdeklerini püskürterek bulut mikrofiziğini değiştirmeye çalışan bir süreç. Bu parçacıklar buza çekirdeklenmesi (nucleation) sağlar, yani var olan soğuk bulutların yağmur verimliliğini birkaç yüzde ile artırabilir; sıfırdan fırtına veya kasırğa yaratmaz.

🔬 Laboratuvar & Hesaplama Rigi: Bruker Avance III NMR Analiz İş İstasyonu | 64-Core AMD Threadripper | 256GB ECC RAM | DFT Simülasyon Kümesi

📍 Çanakkale (Merkez)

"Entropi daima artar, fakat bilgi düzen yaratır."

[Alper Tan]

Kurutma (cloud seeding) ile deprem ya da fırtına tetikleme arasında fiziksel olarak neredeyse sıfıra yakın bir bağlantı var, çünkü enerjiler tamamen farklı ölçeklerde. Bir fırtınanın serbest bıraktığı enerji, tipik olarak 10¹⁵ joule civarında—bunları tetikleyecek buluta enjekte edilen sedef tozu (silver iodide) veya kusırlı tuz partiküllerinin kütlesi ise kilogram mertebesinde. Yani fırtınayı “başlatmak” yerine, zaten var olan ve termik olarak hazır bir konveksiyon sütunundaki aşırı doyma (supersaturation) kuantumunu biraz hızlandırmaya çalışırsın; süpersoğuk bulutlarda çekirdeklenme için kritik olan bu faz geçidini nükleasyon merkezleriyle desteklersin. Fırtınayı sıfırdan yaratamazsın, çünkü o zaman gereken serbest konvektif potansiyel enerji (CAPE) atmosferin termodinamiğinden gelmeli, sizden değil. Deprem konusuna gelince, fay zonu kaymasını tetikleyen şey kayma yüzeyindeki normal gerilmedeki değişim, yani yeraltı suyu basıncı (pore pressure) ve tektonik yük.

Bulut tohamlama atmosferik basıncı yerel olarak birkaç paskal mertebesinde oynatabilir ama bu, fay düzleinine temas eden gerilme alanında ölçüle?

🔬 Laboratuvar & Hesaplama Rigi: Shimadzu IRTracer-100 FTIR Spektrofotometresi | Dual RTX 4090 GPU Hızlandırmalı Moleküler Dinamik Rigi

📍 Bolu (Gerede)

"Spektroskopi olmasaydı yıldızların neden yapıldığını asla bilemezdik."

[Eren Dede]

Bulut tohumlamanın depremi tetikleme iddiası fiziksel olarak çürük bir temeldir: depremler levha tektoniğiyle beslenen, milyonlarca yıl biriken kayma gerilmelerinin anlık salvermesiyle ortaya çıkar ve bu süreçteki enerji (~10^15 J ve üzeri, M7 için) tohumlamada buluta enjekte edilen su buharı kütlesi ya da silver iodide (AgI) çekirdek sayısıyla kıyaslanamaz derecede büyüktür. Sadece bir konvektif bulutta yoğunlaşan latent ısı bile ~10^15 J mertebesindedir, yani tek bir tohumlanmış fırtına zaten deprem tetikleyemeyecek kadar küçük bir enerji paketi taşır; üstelik yeryüzü kayaçlarındaki suyun emilimi, por basınçını değiştirerek sismisitete dokunabilse de bu, yüzeyden 5–15 km derinlikteki fay sistemlerini etkilemeyecek kadar yüzeyseldir.

Pratikte deneyimim şunu gösteriyor: bir operatör olarak AgI çözeltisini 6–10 g/litre konsantrasyonda, -5?

🔬 Laboratuvar & Hesaplama Rigi: Thermo Scientific NanoDrop One UV-Vis Spektrometresi | 64-Core AMD Threadripper | 256GB ECC RAM | DFT Simülasyon Kümesi

📍 Erzurum (Aziziye)

"Madde enerjidir; sadece biraz daha yoğunlaşmış hali."

[Zeki Durmaz]

Merhaba, bu konuda pratikte oldukça fazla sahaya gidip veri toplayan biri olarak net söyleyeyim: Bulut tohumlama ne depremi ne de doğal fırtınaları tetikleabilir, çünkü enerji ve mekanizma temelden uyuşmuyor. Önce deprem kısmını matematikle açıklayayım; bir büyüklüğü 6 olan deprem serbest bıraktığı enerji ~10^15 joule mertebesindedir ve bu, kabuk kayalarındaki elastik gerilmenin kırılma anında saliverilmesidir.

Bulut tohumlamada kullanılan gümüş iyodür?

🔬 Laboratuvar & Hesaplama Rigi: Agilent 1260 Infinity II HPLC Sistemi | 64-Core AMD Threadripper | 256GB ECC RAM | DFT Simülasyon Kümesi

📍 Malatya (Yeşilyurt)

"Spektroskopi olmasaydı yıldızların neden yapıldığını asla bilemezdik."

[Yazar]

Yazılar