İçeriğe geç
NEBİLİM AĞI ÇEVRİMİÇİ22.11.2026 · BİLİM, EVREN & TEKNOLOJİ
NeBilim.net

Her cevap,
yeni bir soru açar.

OBSERVATION / 545

El Niño’nun Ormanlara Yol Açtırdığı Gizli Bedel: Papua Yeni Gine Yağmur Ormanlarında Yıllar Sonra Ortaya Çıktı

Yayın:

Papua Yeni Gine'deki uzak bir yağmur ormanında El Niño kuraklığı sona erdiğinde, ağaçlar hemen toparlanamadı. Birçok ağaç ölmeye devam etti. Bu, Papua…

El Niño’nun Ormanlara Yol Açtırdığı Gizli Bedel: Papua Yeni Gine Yağmur Ormanlarında Yıllar Sonra Ortaya Çıktı
  • Papua Yeni Gine’deki bir orman araştırma alanında gerçekleştirilen güncel bir çalışma, 2015-17 yılları arasındaki El Niño kuraklığından sonra, kuraklıktan önce veya sırasında göre daha çok ağacın öldüğünü ortaya koydu.
  • Bununla birlikte, tüm ağaçlar eşit derecede etkilenmedi. Vadilerde yerleşen ağaçlar kuraklık sırasında yüksek ölüm oranı gösterdi ancak hızlı bir şekilde toparlandı; sırt çizgilerinde bulunan ağaçlar ise gecikmiş bir etki gösterdi ve ölüm oranı kuraklık sona erdikten sonra en üst düzeye çıktı.
  • Çalışma, ormanların kuraklığa verdiği tepkiyi inceleyen ve küresel iklim değişikliği kuraklıkları daha sık ve daha şiddetli hale getirdikçe kritik bir soruna dönüşen, giderek büyüyen araştırma birikimine katkı sağlıyor.

Papua Yeni Gine’deki uzak bir yağmur ormanında El Niño kuraklığı sona erdiğinde, ağaçlar hemen toparlanamadı. Birçok ağaç ölmeye devam etti.

Bu, Papua Yeni Gine’nin kuzeyinde yer alan ve 50 hektar (124 dönüm) büyüklüğündeki Wanang Orman Dinamiği Araştırma Alanı’nda bulunan 21.000’den fazla ağacın incelendiği güncel bir çalışmanın bulgularından biri.

Araştırmacılar, ağaçların ölüm oranını felaket derecesindeki 2015-17 El Niño kuraklığından önce, sırasında ve iki yıl sonra ölçtü ve ölüm oranının kuraklıktan sonra, kuraklıktan önce veya sırasında göre belirgin derecede daha yüksek olduğunu tespit etti.

NeBilim sitesini Google’da tercih edilen kaynak olarak seç

“Ağaçların gerçekten öldüğü görüldüğü kuraklıktan sonraki, kuraklıktan sonrasındaki dönemdi,” dedi çalışmanın baş yazarı ve Papua Yeni Gine Teknoloji Üniversitesi Ormancılık Fakültesi’nden fakülte botanisti Hayden Wagia.

Bulgular, kuraklığın etkilerinin yağmurun geri dönmesinden çok sonra da sürebileğini gösteriyor. Şiddetli bir kurak dönemden hayatta kalan ağaçlar, yine de sonradan ölebilecek kadar zayıflamış olabilir; ancak araştırmacılar çalışmalarının gecikmiş ölümlerin tam olarak neye neden olduğunu belirleyemeyeceğini söylüyor.

2015-17 yılları arasındaki kuraklık, Wanang ormanına yağmur miktarında önemli ölçüde azalma getirdi. Çalışmaya göre, kuraklık sırasında alanın toplam yağışının yalnızca %5,2’si kurak mevsimde yağdı; buna karşılık kuraklıktan önce %13,1, sonrasında ise %9,6 oranında yağış düşmüştü.

Çalışmanın dikkat çeken bulgularından biri, ağaçların büyüdükleri yere göre ne kadar farklı tepkiler vermesiydi. Vadideki ağaçlar kuraklıktan önce ve sırasında nispeten yüksek ölüm oranı yaşadı, ancak sonrasında hızlı bir şekilde toparlandı. Sırttaki ağaçlar ise tam tersi bir desen gösterdi: Ölüm oranı kuraklıktan sonra arttı ve yüksek seviyede kaldı.

Küçük ağaçlar için vadilerde yıllık ölüm oranı kuraklıktan önce %7,8’e, kuraklık sırasında %8,81’e ulaştı, ardından %4,91’e düştü. Sırtlarda ise ölüm oranı kuraklıktan önceki %4,66’dan kuraklıktan sonraki %7,07’ye çıktı.

Bu fark, suyun peyzaj içinde nasıl hareket ettiğini yansıtıyor olabilir. Vadiler, açık sırtlara göre daha fazla su tutabilir ve bu da yağışın geri dönmesiyle oradaki ağaçların daha hızlı toparlanmasına olanak tanıyabilir. Araştırmacılar ayrıca sırtlardaki aşındırmanın su tutma kapasitesini azaltmış olabileceğini öne sürüyor.

Amerika Birleşik Devletleri’nde Oregon Devlet Üniversitesi’nde, ağaçların su stresine tepkilerini inceleyen bitki ekofoziyoloğu German Vargas Gutierrez, kurak mevsim yağışının öneminin kendisinde büyük iz bıraktığını söyledi. Bu aylarda nispeten az yağış düşse de, ormanın su dengesini korumak için kritik öneme sahip olabilir.

“Bu kurak mevsim yağışına bu kadar hassaslarsa, bu bana, yılın geri kalanına göre [az] olsa da, o aylarda aldıkları o az yağışın sistemin su dengesini korumak için gerçekten önemli olduğunu söylüyor,” dedi Vargas Gutierrez; Wanang ormanı çalışmalarına dahil değildi.

The Wanang Forest Dynamics Plot

Wanang Forest Dynamics Plot, araştırmacıların 2015-2017 kuraklığından önce, sırasında ve sonrasında ağaç ölüm oranlarını izledikleri, Yeni Guinea’nın kuzeyinde yer alan 50 hektar (124 acre) araştırma alanı. Görsel: Hayden Wagia’ya ait.

Bulgular, aynı ormanın içinde bile hangi ağaçların kuraklığı atlatacağını tahmin etmenin ne kadar zor olabileceğini gösteriyor.

İngiltere’de Leeds Üniversitesi’nde, iklim değişikliğine tropik orman tepkilerini inceleyen ve bu çalışmaya dahil olmayan David Galbraith, sonuçların kuraklıkla ilgili ölüm oranlarının karmaşıklığını ortaya koyduğunu söyledi.

“Ormanların kuraklığa verdiği tepki tek bir kalıba sığmayan bir tür değil,” Galbraith dedi.

Galbraith’in Amazonlardaki önceki çalışmalarında, büyük ağaçlar kuraklıktan en büyük etkilenenler arasında yer aldı. Papua Yeni Gine’deki çalışmada ise küçük ağaçlar genel olarak daha yüksek oranda ölürken, araştırmacılar kuraklığın bunları orantısız şekilde etkilediğine dair bir kanıt bulamadı.

Bilim insanlarının gecikmiş ağaç ölümleri için birkaç olası açıklaması var. Bunlardan biri, şiddetli kuraklığın ağaçlarda suyu taşıyan doku olan ksilemi zarar verebilmesi; bu da su akışını bozup fotosentezi sınırlar. Ağaçlar, toparlanma ve zararlılara ile hastalıklara karşı savunmada gereken karbohidrat rezervlerini de tüketmiş olabilirler.

Galbraith, gecikmiş ölümlerin başka yerlerde de kaydedildiğini söyledi. Amazonlardaki büyük bir deney kuraklığında araştırmacılar, orman parçasına düşen yağmurun yaklaşık %50’sini hariç tuttu. Ölümlerde belirgin bir artışın ortaya çıkması yaklaşık iki ile üç yıl sürdü.

“Açılar, bu tür kuraklık tepkilerini belli bir noktaya kadar yatıştırabiliyordu,” Galbraith dedi. “Sonra da bu tür ölümler dalgalarıyla karşılaştık.”

Uzun vadeli endişe, tekrarlayan kuraklıkların tropikal ormanları nasıl değiştirebileceği. Eğer bazı türler diğerlerinden daha hassassa, su stresi dönemlerinin tekrarlanması yavaş yavaş hangi ağaçların hayatta kalıp üreyeceğini değiştirebilir ve bu da ormanın yapısını, bozulmalara daha iyi dayanabilen türlere doğru kaydırabilir.

“Ormanın yapısı ve içeriği değişecek,” Wagia dedi.

Vargas Gutierrez, gelecekteki araştırmalar için önemli yollarından birinin, ağaçların kuraklığa dayanmasını sağlayan özelliklerin ölçülmesi olduğunu söyledi. Bunlar arasında hidraulik güvenlik marjları yer alır; bunlar, bir ağacın su taşıma sisteminin artık güvenli şekilde çalışamayacağı noktaya ne kadar yaklaştığını tanımlar.

Bazı ağaçlar şiddetli stres altında bile su çekmeye devam ederek zarar görme riskini artırır. Başlıkları daha muhafazakâr tepki verir; gaz alışverişini yaptıkları yapraklarındaki gözenekleri kapatarak su kaybını azaltır.

Galbraith, araştırmalarının Amazon’un güneyindeki bazı bölgelerde bazı büyük ağacın suyu daha derin toprak katmanlarından sağlarken, küçük ağaçların daha çok kurumaya açık olan daha sığ katmanlara dayandığını ortaya koyduğunu belirtti.

Bu farklılıkların anlaşılması, araştırmacıların kuraklık koşulları değişirken hangi türlerin en savunmasız olduğunu tahmin etmelerine yardımcı olabilir.

Researchers working in the Wanang Forest Dynamics Plot found that small trees were overall more likely to die than large trees, but did not appear to be disproportionately affected by drought. Image courtesy of Hayden Wagia.

“Sanırım anladığımız şeyi koruyabiliriz,” Vargas Gutierrez söyledi.

Wanang Orman Dinamiği Parşelinde çalışan araştırmacılar, küçük ağaçların genel olarak büyük ağaçlara göre ölme eğiliminin daha yüksek olduğunu ancak kuraklıktan orantılı olarak daha fazla etkilenmediklerini buldular. Görüntü: Hayden Wagia’nın izniyle.

Değişen iklimde dayanıklılık

Sorunlar, küresel sıcaklıkların yükseldiği bir ortamda El Niño olaylarının gerçekleşmesiyle giderek daha acil bir hal alıyor. Galbraith, daha sıcak koşulların bu olaylarla ilişkili su stresini şiddetlendirebileceğini söyledi.

Vargas Gutierrez, bulguların bize Dünya’nın iklim sisteminin ne kadar birbirine bağlı olduğunu hatırlattığını, dünyanın bir bölümündeki değişimlerin çok ötesindeki ekosistemleri etkilediğini söyledi. Bu bağlantıları anlamanın, ormanların gelecekteki çevresel değişimlere nasıl tepki vereceğini tahmin etmede ve onları korumanın en iyi yolunu belirlemede önemli olduğunu ekledi.

“Gerçekten de Dünya’naklim sisteminin ne kadar birbirine bağlı olduğunu göstermesi nedeniyle büyüleyici bir sistem,” Vargas Gutierrez söyledi.

Papua Yeni Gine’nin ormanları, yüksek biyoçeşitliliğe sahip olması ve büyük miktarda karbon depolemesi nedeniyle çalışmak için özellikle önemlidir. Ayrıca, kuraklığın etkilerini daha da artırabilecek ormancılık ve tarımsal genişleme gibi diğer baskılarla da karşı karşıyadılar.

Mevcut El Niño koşulları, ülkenin her bölümünü aynı şekilde etkilemeyecek. Wagia, yağış değişikliklerinin Papua Yeni Gine’nin dağlık arazisinde bölgeden bölgeye değiştiğini, bu nedenle alçak düzlekteki Wanang ormanından elde edilen bulguların daha yüksek rakımlardaki ormanlara uygulanamayabileceğini söyledi.

“Şu an gözlemlediğimiz şey, alçak kesimden bir bakış açısıyla,” dedi Wagia. “Dağlık bölgede neler olacağı konusunda ise bir şey bilmiyoruz.”

Araştırmacılar, sürekli izlemenin, farklı yüksekliklerde çalışmaların ve Wanang’da gözlemlenen örüntülerin daha geniş alanlarda da görülüp görülmediğini belirlemek için uzaktan algılamanın kullanılmasının önemini vurguluyor.

Wagia için ormanı izlemeye devam etmek önemli, çünkü bir kuraklığın etkileri hemen belli olmayabilir.

“Şu anki daha büyük konu, tutarlı bir izlemeye sahip olmamız ve gerçekten ne olduğunu görmek için bir süre boyunca görmemiz gerektiği,” dedi Wagia.

Banner resmi: Papua Yeni Gine’de bir ağaçtaki bir kızılağaç boynuzlu çingil (Aleadryas rufinucha). Resim Brendan Ryan’a ait, Flickr üzerinden (CC BY-NC-SA 2.0).

2015-2016 El Niño, Amazon’ın yalnızca %1’lik bölümünde 2,5 milyar ağacın ölmesine neden oldu

Kaynaklar:

Wagia, H., Fibich, P., Venter, F., Peki, M., Yosi, C., Novotný, V., & Sheil, D. (2026). El Niño kuraklığı Yeni Gine ormanlarında ağaç ölümünü etkiliyor. Biotropica, (4), Makale e70231. doi:10.1111/btp.70231

Phillips, O.L., van der Heijden, G., Lewis, S. L., López-González, G., Aragão, L. E. O. C., Lloyd, J., … Vilanova, E. (2010). “Tropikal ormanlar için kuraklık-ölüm ilişkileri.” New Phytologist, 187(3), 631–646. doi:10.1111/j.1469-8137.2010.03359.x

da Costa, A.C.L., Galbraith, D., Almeida, S., Portela, B. T. T., da Costa, M., de Athaydes Silva Junior, J., … Meir, P. (2010). “Doğu Amazon yağmur ormanında 7 yıllık deneyimsel kuraklığın bitki dinamiği ve biyokütle depolama üzerindeki etkisi.” New Phytologist, 187(3), 579–591. doi:10.1111/j.1469-8137.2010.03309.x

GERİ BİLİŞİM: Bu haberden sorumlu editöre bir mesaj göndermek için bu formu kullanın. Genel bir yorum yapmak isterseniz, bunu sayfanın altından yapabilirsiniz.

İlginizi Çekebilir: Avustralya’nın ‘Orman Perileri’ Doğada Neredeyse Kayboldu: Şimdi Yeni Bir Komşulukları Var →
Kaynak: NEWS ↗Kaynak yazarı: Isabel Esterman
💬 Topluluk Masası & Tartışma

Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.

Foruma Katıl & Yanıtla ➔
Forumda sor / tartış
AÇIK LABORATUVAR / TARTIŞMA

İlk yorumu siz yazın

Fikrinizi bir kaynak, soru veya yapıcı karşı görüşle geliştirin.

Tartışmaya katıl

E-posta adresiniz yayımlanmaz. Zorunlu alanlar * ile işaretlidir.

SEARCH / 001

En az 3 karakter yazın.

ATLAS / NAVIGATION

Bilgi alanları

Ağ Bağlantıları:Robot Süpürge • Uzay & Astronomi • Bilim Haberleri • Tarih • Donanım Forumu
\n\n