Deniz ürünleri toplayıcısı Ernie Eldredge, istiridye avında.
2023 yılında bu alışılmadık yumuşakçalar ilk kez Eldredge’in avında ortaya çıktı. Bir bilim insanından türünü belirlemesini istedi ve birlikte, potansiyel olarak zararlı, yerli olmayan bir türle karşılaştıklarını anladılar.
-
Bir sonraki Stateside konuğu Bill McKibben için iklimle ilgili sorularınızı bize gönderin.
Deniz ürünleri toplayıcısı Ernie Eldredge, çekilen gelgitin ardından neredeyse çöl gibi bir manzarada, suya kadar dizlerinin üzerine çökmüş halde istiridye arıyor. Tırpanını ince beyaz kumun üzerinde tekrar tekrar gezdiriyor, ancak tırnaklarının bir kabuğa çarparken çıkardığı o hafif “çın” sesini duyamıyor.

Eldredge sadece omuz silkip bir sonraki noktaya geçiyor. Massachusetts’in Chatham kasabasında, Cape Cod’un dirsek kısmında yer alan bu gelgit düzlükleri sürekli değişiyor. Sonbahardaki rüzgarlar bölgeye daha fazla kum getirmişti ve Eldredge, yaz boyunca bulduğu istiridyelerin artık orada olmadığını düşünüyor.

Avlanmaya başladıktan yaklaşık bir saat sonra, omuzunun üzerinden atılmış ağa yerel halkın “quahog” dediği sert kabuklu istiridyeler yavaşça dolarken, Eldredge yumruğunu kaldırıyor ve elinde yeni bir şey tutuyor: pasta yemeklerinde kullanılan küçük quahoglarla aynı boyutta ve şekilde başka bir istiridye. Ancak sadece yatay çizgileri olan bir quahogun aksine, bu istiridyenin kabuğunda dikey çizgiler de var; bu da dramatik siyah-beyaz benekli bir desen oluşturuyor.
Dikey ve yatay çizgilere sahip Manila istiridyesi, sadece yatay çizgileri olan istilacı olmayan bir istiridyenin yanında.
Manila istiridyesinin buraya nasıl geldiğini henüz kimse bilmiyor, ancak araştırmacıların şüpheleri var. Cape Cod’un en ucundaki Provincetown’da bulunan Kıyı Çalışmaları Merkezi’nin deniz balıkçılığı araştırmaları direktörü Owen Nichols, “Dünyanın en yaygın yetiştirilen [deniz ürünü] türlerinden biri olmalarının bir sebebi var,” diyor.
Manila istiridyeleri, sert istiridyelerden daha tatlı olmalarıyla bilinen, son derece lezzetli bir türdür. (Eldredge’in bulduğu tek istiridyeyi ertesi gece buharda pişirip yedim; quahogun mineral tadından daha az, daha zengin, karides veya ıstakozu andıran bir lezzete sahipti.) Uyum yetenekleri de onları popüler bir yetiştirme seçeneği yapıyor: ince kumda, kayalık tortularda ve bataklıklarda büyüyebiliyorlar, subtropik sularda gelişiyor ve hatta buzla kaplı kış sularında hayatta kalabiliyorlar. Bu yüzden, bu istiridyelerin yanlışlıkla getirilmiş olma ihtimali olsa da Nichols, “Birçok kişi, birilerinin Johnny Appleseed gibi birkaç yere kasten saldığını tahmin ediyor,” diyor.
Deniz istilaları üzerine çalışan Woods Hole Okyanusografik Enstitüsü’nde (WHOI) doçent bilim insanı Carolyn Tepolt, bu istiridyenin “uzun zamandır izleme listemizde olduğunu” söylüyor. 1800’lerin sonlarında, muhtemelen Asya’dan gelen göçmenler tarafından Hawaii ve Kuzey Amerika’nın batısına getirilerek doğuya doğru yayılmaya başladı. 1970’lere gelindiğinde ise aşırı avlanma ve kirlilik nedeniyle azalan yerli istiridyelerin yerini almak üzere Avrupa’ya kasıtlı olarak getirildi. Sonraki on yıllarda, hem kazara hem de kasıtlı olarak, bu istiridye Kuzey Amerika’nın Britanya Kolumbiyası kadar kuzeyine ve Tunus kıyıları kadar güneyine kadar tüm Kuzey Yarımküre’de yerleşti. Ancak biyologlar, Manila istiridyesinin bazen yerli deniz ürünlerini rekabette yenebildiğini, yerel ekosistemleri değiştirebildiğini ve yerli popülasyonlara hastalıklar yayabildiğini ancak daha sonra anladı.
Nichols, Doğu Kıyısı’nın bu istiridyenin “son durağı” olduğunu söylüyor. 1980’lerden bu yana araştırmacılar New York’tan New England’a kadar ölü kabuklar ve ara sıra canlı istiridyeler bulmuş olsalar da, bunların yemek artıkları veya kaçan yemler olduğu düşünülüyordu; zira Manila istiridyeleri, çizgili levrek gibi rekreasyonel balıkları yakalamak için kullanılabiliyor.
Ancak son birkaç yıldır deniz ürünleri toplayıcıları bir şeylerin değiştiğini fark etti. Eldredge, tam zamanlı balıkçılığı bıraktıktan kısa bir süre sonra, 2023’te ilk Manila istiridyesini yakaladı. O sezon boyunca tırpanında sürekli olarak ortaya çıktılar – genellikle bir veya iki taneden fazla değil – ama o kadar düzenli ki, bulduğu bir istiridyenin fotoğrafını Nichols’a göndermeye karar verdi.

Balıkçı ve bilim insanı yaklaşık 15 yıldır birlikte çalışıyorlardı; Eldredge’in ağlarından fokların çalmasını nasıl engelleyeceklerini araştırıyorlardı. Bu yüzden Eldredge, suda yeni bir şey gördüğünde ona ulaşmak bir alışkanlık haline gelmişti. Nichols, “Bendenle çalışan balıkçılardan hiç bağlam olmadan gelen bir mesaj almak – sadece bir yaratığın fotoğrafı ve bir soru işareti veya emoji – benim için oldukça normal,” diyor.
Garip istiridye tanıdık görünüyordu, ancak Nichols’ın onu annesinden hediye ettiği bir deniz kabuğu kitabında bulmasıyla nerede gördüğünü anladı: Pasifik Kuzeybatısı’nı ziyaret ederken bir pasta yemeğinde servis edilen bir Manila istiridyesiydi.
Deniz ürünleri toplayıcısı Ernie Eldredge, tam zamanlı balıkçılığı bıraktıktan kısa bir süre sonra 2023’te ilk Manila istiridyesini yakaladı. Fotoğraf: Tony Luong/The Guardian
Eldredge, yakın bir sabah yerel halkın quahog dediği sert kabuklu istiridyeleri ağına dolduruyor.
Aynı dönemde, WHOI’nin Sea Grant programında deniz ürünleri araştırmacısı olan Rachel Hutchinson, Chatham’ın deniz ürünleri sorumlusundan – izinleri veren ve yerel kaynakları yöneten kişiden – diğer toplayıcıların avlarında da Manila istiridyeleri olduğuna dair raporlar almaya başladı. 2025’te Nichols, balıkçı Dave Seitler’den bir mesaj daha aldı. Seitler, Eldredge’den onlarca mil uzakta, Wellfleet’te bu istiridyeleri bulmuştu. (Eğer Cape Cod, Chatham’ı dirseği, Provincetown’u ise parmak uçları olarak alan esnek bir kol gibiyse, Wellfleet bilek boyunca bir yerdedir.)
Sonraki birkaç yaz boyunca raporlar gelmeye devam etti ve istiridye izleyicileri birbirlerini bulmaya başladı. Nichols, istilacı tür biliminin kurucularından biri olarak kabul edilen Williams College araştırmacısı Jim Carlton ile bağlantı kurdu. Carlton, Cape bölgesindeki araştırmacıları Boston’daki bilim insanlarıyla buluşturdu; onlar da Boston limanında canlı Manila istiridyeleri bulmaya başlamışlardı. Araştırmacılar, kullanıcıların tanımadıkları yaratıkların fotoğraflarını paylaştığı ve topluluk üyelerinin olası türleri önerdiği iNaturalist uygulamasındaki raporları analiz etmeye başladılar. Manila istiridyeleri orada da görünüyordu.
Mayıs ayında Nichols, Hutchinson ve Kuzeydoğu’nun çeşitli yerlerinden araştırmacılar, Massachusetts kıyıları boyunca bir Manila istiridyesi üreme popülasyonunu resmi olarak belgeleyen bir makale yayımladılar.
Şimdi büyük soru, bundan sonra ne olacağıdır. Bu soru, bu istiridyeleri farklı şekillerde gören Seitler ve Eldredge’in ikisinin de aklında. Seitler, onların kısa süreli bir artıştan öteye geçmeyeceğinden şüphe duyuyor; tıpkı iklim değişikliği nedeniyle kuzeye itilmiş olabilecek Güney Atlantik türü kan istiridyeleriyle yaşadığı gibi. Seitler, birkaç yıl boyunca Asya pazarlarına tedarik etmek için bu istiridyeleri avladıktan sonra, muhtemelen avlanma baskısı nedeniyle tekrar nadir hale geldiklerini söylüyor.
O, Manila istiridyelerini yetiştirmeyi tercih ederdi; bu, bölgesindeki büyük ölçüde istiridye üzerine kurulu su ürünleri yetiştiriciliğine güvenilir bir alternatif sağlayabilirdi. Seitler, “İstiridyelerimize bir hastalık gibi korkunç bir şey olsaydı, başka bir yedek türümüz olurdu,” diyor.
Eldredge ise Manila istiridyesini endişe verici buluyor. “Herhangi bir istilacı türün buradaki doğal ürünlere ne yapacağını bilemezsiniz,” diyor. Hastalıklar da aklında. Kasabanın balıkçılığı sürdürmek için yerli quahogları yetiştirdiğinde, yavruların hastalık getirmemesini sağlamak için kapsamlı bir şekilde tarandığını belirtiyor. İstilacı istiridyelerin ise elbette böyle bir testten geçmediğini söylüyor.
Eldredge tarafından yakalanan bir Manila istiridyesi yakın bir sabah görüldü.
Gerçekten de Manila istiridyesi bir hastalık vektörü olabilir: 1990’ların sonlarında, Pasifik Kuzeybatısı’ndan Akdeniz’e yerleştirilen Manila istiridyeleri, yerli halı istiridyelerini öldüren Perkinsus parazitini de beraberinde getirmişti.
Bu istiridyeler ayrıca tortunun üst katmanındaki kumda hareket ederek yerli türleri yerinden edebilir ve filtreleme alışkanlıkları suyun içindeki besin ve besin maddelerinin mevcudiyetini değiştirebilir. İtalya’nın Venedik çevresindeki lagünde Manila istiridyeleri o kadar baskın hale geldi ki, bazı araştırmalar artık ekosistemin işleyişini esasen onların kontrol ettiğini iddia ediyor.
Araştırmaları önemli deniz otu habitatlarını yok eden bir başka istilacı tür olan yeşil yengeçlere odaklanan WHOI’den Tepolt, Manila istiridyelerinin bu yengeçlere ek bir besin kaynağı sağlayarak onları destekleyip desteklemeyeceğini – ya da bu yengeçlerin yerli quahogları yemesiyle oluşan boşluktan faydalanıp faydalanmayacağını – merak ediyor.
Tüm bu belirsizliklere rağmen, Manila istiridyesinin Doğu Kıyısı’na gelişi diğer yerlere kıyasla büyük bir farka sahip. Toplayıcılar ve bilim insanları arasındaki işbirliği, istiridyelerin burada olduğuna dair erken bir uyarı sistemi işlevi görüyor. Hutchinson, “Genellikle bir istilacı türün tam olarak ortaya çıktığı anda yakalanmaz,” diyor.
Bu sayede bilim insanları artık bir istila başladıktan yıllar sonra genellikle imkansız olan araştırmaları yapabiliyorlar. Bunlar arasında, bu istiridyelerin nereden gelmiş olabileceğini belirlemek için Kıyı Çalışmaları Merkezi tarafından yapılan genetik çalışmalar da var; yeterli zaman geçmiş ve farklı yerlerden birden fazla giriş olmasına izin verilmiş olsaydı bu tür araştırmalar zor olurdu.
Eldredge ise balıkçılar ve bilim insanları arasında kurulan yeni ortaklıkların uzun süredir devam eden güvensizliği azaltmasına yardımcı olacağını umuyor. “Balıkçılar ve bilim insanları bazen yağ ve su gibidir,” diyor. “Geçmişte bilime pek güvenmiyorduk çünkü bize karşı çalışmıştı. Ama bu durum değişiyor gibi görünüyor.”
Bilim insanlarının da klasik bilim tanımlarının dışında kalan bir bilgi türüne değer vermeyi öğrenmesi gerektiğini söylüyor. Hutchinson, “Bu adamlardan biri beni arayıp ‘Martım üç gün gecikti’ derdi ve ben de bunun ne anlama geldiğini sorardım. O da bunun herring balıklarının henüz gelmeyeceği anlamına geldiğini söylerdi. Bilimde, güvenmeye alıştığımız türden bir bilgi bu değil,” diyor.
Şimdi bu haber yayıldıktan sonra, giderek daha fazla toplayıcı bilim ve yönetim ortaklarını güncel tutuyor; yaz boyunca Chatham’ın deniz ürünleri sorumlusu günlük raporlar alıyordu. Umut, bu artan güvenin herkese fayda sağlamasıdır. Bilim insanları bir şeyler değişirse hazırlıksız yakalanmazlar ve balıkçılar, geçim kaynaklarının bağlı olduğu ekosistemi korumada aktif bir rol oynayabilirler.
Hutchinson, “[Balıkçılar] her gün oradalar ve biraz bile farklı görünen bir şey gördüklerinde, bu sizin veya benim fark etmeyeceğim bir şey olabilir,” diye ekliyor. “Onlar gerçekten de sahadaki bilimsel gözlerimiz.”
Eldredge, balıkçılar ve bilim insanları arasında kurulan yeni ortaklıkların uzun süredir devam eden güvensizliği azaltmasına yardımcı olacağını umuyor.
Bilimin önemli bir unsuru, gözlemlerdeki kalıpları fark etmektir. Chatham’ın kumlu düzlüklerinde ilerlerken Eldredge, buradaki değişimleri gelgitler gibi nasıl artıp azaldığını anlatıyor. “Buranın hepsi eskiden derin sulardı,” diyor ve kolunu manzaraya doğru açıyor. 1990’larda yıkılan bir bariyer plaj yeni kum getirmiş ve bu geniş kum düzlüklerinin oluşmasını sağlamıştı. Birkaç yıl önce limandaki bir değişiklik razor istiridyelerini getirmişti ve bunlar birkaç yıl sürmüştü; ondan önce ise kısa ve kârlı bir dönem için bolca bulunan yumuşak kabuklu istiridyeler vardı. “Bir sürü çocuğun üniversite fonuna bakıyorsunuz,” diyor Eldredge.
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔




İlk yorumu siz yazın
Fikrinizi bir kaynak, soru veya yapıcı karşı görüşle geliştirin.