Taitung’daki bir tarlada yetişen geleneksel bir tahıl olan yağlı darı, iklim değişikliğine dayanıklı bir ürün olarak yeniden inceleniyor.
Yerli çiftçi Banu Ismahasan, Tayvan’ın güneydoğusundaki altın sarısı renkli, uzun saplı bir tarlanın içinde yürürken, aşırı hava koşullarına direnen kadim bir bitkinin başaklarını elle hasat ediyor.
Bir zamanlar Tayvan’ın yerli çiftçileri tarafından ana mahsulleri yok olursa diye ekilen yağlı darı, pirincin daha yaygın hale gelmesiyle 60 yıldan fazla bir süre önce tarlalardan neredeyse tamamen kaybolmuştu.

Son on yılda Ismahasan ve yaşlı ebeveynleri, Taitung İlçesi’ndeki yemyeşil dağlarla çevrili Buklavu köyünde yaşayan Bunun topluluğunda bu neredeyse unutulmuş bitkiyi yeniden canlandırmak için çabalıyor.
48 yaşındaki Ismahasan, açık mavi bir gökyüzü altında, yağlı darı tarlasında AFP’ye, “Sadece birçok geleneksel Bunun mahsulünü geri getirmeyi ve bunları bu topraklarda yeniden yetiştirmeyi umuyoruz,” dedi.
Yağlı darı, Bunun dilinde “dill” olarak da bilinir, Tayvan’a özgü bir bitkidir ve dağlarda yabani olarak bulunabilir.

Ismahasan bu bitki hakkında ilk kez internette okudu, ardından tarihi belgeleri inceleyip, en son yarım asır önce yediğini hatırlayan bir kadın da dahil olmak üzere kabile büyükleriyle konuşarak kendi araştırmalarına başladı.
Bir çiftçi, Taitung’da avuç içindeki yağlı darı tanelerini gösteriyor.
İncelemeleri sonucunda Bunun çiftçilerinin, hasat başarısız olduğunda veya felaketler meydana geldiğinde ana mahsulleri olan kuyruklu darının yanı sıra yağlı darıyı da bir “yedek” olarak yetiştirdiklerini keşfetti.
Yıllarca yağlı darı yetiştirdikten sonra Ismahasan, atalarının neden bu bitkiye güvendiğini anlamaya başladı.
Tek bir yağlı darı tohumu 15 ila 20 başak, yani dallanan tohum kümeleri oluşturabilirken, sapları kendi kendine yeniden büyür. Buna karşılık kuyruklu darı genellikle her tohumdan tek bir başak verir ve biçildikten sonra yeniden ekilmesi gerekir.
Ayrıca, 2,2 hektarlık (5,4 dönüm) çiftliğini aşırı hava koşulları veya hastalık salgınları vurduğunda kuyruklu darıdan daha dayanıklı olduğu kanıtlandı.
Ismahasan, birkaç yıl önce 200 günden fazla süren bir kuraklık sırasında yağlı darının “parlak yeşil kalırken” diğer mahsullerin kuruduğunu belirtti.
Tayfunlar, sel felaketleri ve hatta bir pas hastalığı salgını bile bitkiyi etkilemedi.
Tayvan’ın Academia Sinica kurumundan emekli profesör ve bitki genetiği uzmanı Hsing Yue-ie, yağlı darıyı ilk kez 15 yıl önce uluslararası bir forumda duymuştu.
Çiftçiler Abus Ishahavut (sol), Linkav Ismahasan (orta) ve Banu Ismahasan (sağ) Taitung’daki bir tarlada yağlı darı hasat ediyor.
Hsing’in bilmediği bir gerçek ise, 1890’larda toplanan Tayvan yağlı darı örneklerinin İngiltere’deki Royal Botanic Gardens, Kew’de saklandığıydı.
Hsing, bir araştırma ekibine liderlik ederek Tayvan’ın güneydoğusundaki dağlarda yağlı darıyı buldu ve bu az bilinen tahılı incelemeye başladı.
Bitkinin koruyucu balmumu tabakasının, düşük kaliteli topraklarda bile sulama, gübre veya pestisit olmadan büyümesini sağladığını keşfetti.
Yağ, protein ve mineraller açısından zengin olan bu bitki, insan ve hayvan tüketimi için kullanılabileceği gibi yakıt olarak da değerlendirilebilir.
Hsing, “Güneş ışığını ve suyu doğal olarak çok verimli bir şekilde kullanıyor,” dedi.
“Toprak koşullarına gelince, toprağın büyük kayalarla dolu dağlık bölgelerde bile gayet iyi büyüyebiliyor.”
Ismahasan, bu mahsulü tek bir yağlı darı başağıyla başlattı. Aile şimdi mülklerinin bir bölümünde, diğer geleneksel Bunun tahıl mahsullerini yetiştirdikleri alanda yılda iki kez yağlı darı hasat ediyor.
Çiftçi Banu Ismahasan, Taitung’da yeni hasat edilen yağlı darıyı kuruması için güneşe seriyor.
Küçük ve tatsız olan yağlı darı; lapada, buharda pişirilmiş ekmeklerde, normal ekmeklerde ve hatta patlamış mısır yapımında kullanılabilir.
Ancak aile, henüz ticari olarak uygulanabilir olmadığı için diğer çiftçileri bu bitkiyi yetiştirmeye ikna etmekte zorlandı.
Yağlı darının mevcut pazarı sınırlı olsa da, Tayvan Ulusal Mahsul Gen Kaynakları Merkezi, iklim değişikliğinin gelecekte daha fazla çiftçiyi bu bitkiyi yetiştirmeye zorlaması ihtimaline karşı tohumlarını korumanın değerli olduğunu düşünüyor.
Merkezde yardımcı araştırmacı olan Lin Yen-yu, AFP’ye yağlı darı tohumlarının genetik çeşitliliği ve çevreye uyum yeteneği nedeniyle “son derece değerli” olduğunu söyledi.
Lin, tohumların alüminyum folyo paketlerde saklandığını ve düşük nemli koşullarda -18°C’de (0 Fahrenheit derecesi) on yıllarca dayanabileceğini belirtti.
Taitung’da yağlı darı ve diğer tahıllardan yapılmış lapa servis ediliyor.
Lin, “Gelecekte, yetiştirme yöntemleri veya iklim değişikliği belirli değişikliklere uğradığında, değerleri fark edilmeye ve keşfedilmeye başlayabilir,” dedi.
“Bu tohumlar birçok olasılığı koruyor.”
Ismahasan, şimdilik önceliğinin topluluğundaki daha fazla insanın yağlı darıyı yetiştirmesini ve tüketmesini sağlamak, böylece “onu tıpkı büyüklerimiz için olduğu gibi günlük hayatımıza geri döndürmek” olduğunu söyledi.
“Eğer biz kendimiz bile artık yemiyorsak, bunu uygulanabilir bir işe dönüştürmeyi nasıl bekleyebiliriz?” diye ekledi.
Fizik alanında yüksek lisans derecesine ve araştırma deneyimine sahip. Uzun süredir bilim haberleri tutkunu. Science X’in editoryal başarısında kilit rol oynuyor.
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔




1 yorum
Fikrinizi bir kaynak, soru veya yapıcı karşı görüşle geliştirin.