Beynin görüntüleri canlandırma yeteneğinin karar verme sürecini nasıl etkileyebileceği
Bazı insanlar zihinlerinde sahneleri ve görüntüleri mükemmel bir şekilde canlandırabilirken, diğerleri bunu hiç yapamaz.
“Aptalca Sorular Yok”, Scientific American ekibinin hayatın en büyük, en tuhaf ve en kalıcı gizemlerinden bazılarını yanıtlamaya çalıştığı haftalık bir köşedir. Bilimle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya gönderin; belki de bir sonraki yazımızda cevaplayabiliriz.

En sevdiğiniz kişinin yüzünü hayal etmeye çalışsanız, ne kadar başarılı olabilirdiniz? Burnunun şeklini, saçının dokusunu ya da gözlerinin tam rengini görebiliyor musunuz?
Bazılarımız bunları ayrıntılı bir şekilde evet diye cevaplayacaktır; ancak diğerleri bunu başaramayabilir. Avustralya’daki Yeni Güney Galler Üniversitesi’nde bilişsel sinirbilim profesörü olan ve aphantasia’yı, yani zihinsel görüntüler oluşturamama durumunu inceleyen Joel Pearson’a göre, zihnimizde görüntüleri canlandırma biçimimiz son derece bireyseldir.
Pearson, “Görüntüleri canlandırma yeteneğinde geniş bir bireysel farklılık aralığı var,” diyor. Bu spektrumun bir ucunda aphantasia yer alıyor: zihinsel görüntülerin tamamen yokluğu. Diğer uçta ise “hiperfantazya” bulunuyor; yani son derece gerçekçi zihinsel görüntüler oluşturabilme yeteneği. “Çoğu insan ise bu ikisinin arasında bir yerde,” diye ekliyor.
Görüntüleri “zihinsel gözümüzde” tutma yeteneği, beynin büyük ölçüde görme duyumuzu işleyen kısmı olan görsel korteksle bağlantılıdır. Genel olarak, bir kişinin birincil görsel korteksinin boyutu, zihinsel görüntülerinin gücüyle ters orantılıdır; ancak bunun nedeninin ne olduğu henüz net değildir.
Laboratuvar deneylerinde Pearson ve meslektaşları, “kortikal uyarılabilirliğin” —yani beyin hücrelerinin uyaranlara ne kadar duyarlı olduğunun— zihinsel görüntüleri de etkileyebildiğini keşfettiler. eLife dergisinde yayımlanan 2020 tarihli bir çalışmada, görsel korteksin elektriksel uyarılmasının bir kişinin görüntüleme gücünü artırabildiğini veya azaltabildiğini buldular. Pearson’a göre bu, görsel korteksin gelen bilgilere ne kadar duyarlı olmasının zihinsel görüntülerde nedensel bir rol oynadığını gösteriyor.
Diğer faktörler de rol oynayabilir. Örneğin, bir kafa travması bir kişinin hayal gücünü etkileyebilir ve büyük ölçüde anekdotlara dayanan raporlar, psikedelik ilaçların da aynı etkiye sahip olabileceğini öne sürüyor. Bazı araştırmacılar ayrıca görüntüleme yeteneklerimizin yaşla birlikte değişebileceğini varsayıyor.
Diğer kanıtlar, aphantasia’nın en azından kısmen genetik olabileceğini gösteriyor, çünkü bu durum aile içinde görülüyor. Ancak çoğu zaman, bir bireyin neden zihninde bir şeyi canlandırma yeteneğinden yoksun olduğu büyük ölçüde bir gizem olarak kalıyor. Pearson, “Birinin neden doğuştan aphantasia ile doğduğunu, diğerinin ise neden son derece güçlü görüntüleme yeteneğine sahip olduğunu açıklayamıyoruz,” diyor. Aphantasia olan kişilerin gerçekten zihinsel görüntüleri olup olmadığı ya da bunların farkında olup olmadıkları da belirsiz.
Spektrumun diğer ucundaki hiperfantazya hakkında ise çok daha az şey biliniyor. Pearson, bir filmi izleyip onu sanki gerçekten izliyormuş gibi zihninde tekrar canlandırabilen kişilerden haberdar olduğunu söylüyor. Ancak bu tür insanları bulmak ve onları çalışma için laboratuvara getirmek zor olmuştur.
Pearson’a göre, bir kişinin zihinsel görüntülerinin ne kadar güçlü olduğunu ölçmek de zor olmuştur. Aphantasia, en azından 1880’lerden beri belgelenmiştir. O dönemde İngiliz bilim insanı Francis Galton, 100 erkeğe kahvaltı masaları gibi bir nesneyi hayal etmelerini ve zihinsel görüntülerinin ne kadar net ve belirgin olduğu da dahil olmak üzere birkaç özelliğini tanımlamalarını istemişti. Galton’un bildirdiğine göre, bazıları bunu yapma yeteneğine sahip değildi.
Günümüzde bilim insanları daha gelişmiş yöntemler geliştirdi. Pearson ve meslektaşları, “binoküler rekabet” olarak adlandırılan bir olguyu içeren bir test de dahil olmak üzere birkaç teknik denediler. Bu testte, farklı renk desenleri gibi iki farklı uyaran her bir göze sunulduğunda birbirleriyle rekabet eder; test sırasında, ikisi de gözünüzün önünde parlayacakken hangisini göreceğinizi hayal etmek, onu gerçekten görme olasılığınızı artırır. Diğer testler ise zihinsel görüntülere karşı bir kişinin fizyolojik tepkilerini ölçer; örneğin parlak bir şeyi düşündüklerinde göz bebeklerinin büyüklüğünü veya suda dönen bir köpekbalığı yüzgeci gibi korkutucu bir şeyi hayal ettiklerinde deri iletkenliklerini.
Pearson, “Eğer resimlerle düşünürseniz, bu, şeylere karşı duyduğunuz her türlü duygusal tepkiyi güçlendirir,” diye açıklıyor. “Çünkü bu, beyninizin geri kalanını, o şey aslında orada olmasa bile sanki tam önünüzde oluyor gibi kandırır.”
Son zamanlarda araştırmacılar, insanların ne düşündüğünü “kod çözmek” için bilgisayar algoritmaları ve fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme (fMRI) kullanmaya başladılar. Araştırmacılar, bir algoritmayı, bir kişinin alfabetin bir harfine baktığındaki beyin aktivitesine göre eğitebilirler. Daha sonra o kişi bu harfi zihninde canlandırdığında, bilgisayar bu düşünceyi tanıyabilir veya “kod çözebilir.”
Şeyleri zihnimizde nasıl canlandırdığımızın hayatımız üzerinde derin bir etkisi olabilir — ve bu etkiler her zaman beklediğimiz gibi olmayabilir. Örneğin, Pearson’a göre aphantasia’ya sahip olmak yaratıcılığı mutlaka sınırlamaz. Scientific American’ın daha önce bildirdiği gibi, Pixar’ın kurucu ortağı Ed Catmull ve eski Disney animatörü Glen Keane de dahil olmak üzere dünyanın en iyi animatörlerinden bazıları resimlerle düşünmediklerini belirtmişlerdir. Ayrıca bazı araştırmalar, görüntüleme yeteneğinin bir kişinin risk algısını etkileyebileceğini öne sürüyor; örneğin, bungee jumping yapma hissini canlandırabiliyorsanız, bunu deneme kararınız değişebilir.
Diğer yandan, güçlü zihinsel görüntüleme yeteneğine sahip olanların, üzücü bir olaydan sonra anksiyete veya travma sonrası stres bozukluğu yaşama olasılığı daha yüksektir.
Pearson, kendi zihinsel görüntüleme yeteneğinizi test etmek için “Görüntüsel Hayal Gücünün Canlılığı Anketi”ni deneyebileceğinizi, ancak bu testlerin kesin sonuç vermediğini belirtiyor.
Pearson, “Bu, hepimizin ne kadar farklı şekillerde düşündüğünün inanılmaz bir örneği,” diyor. “Meğerse, resimlerle düşünüp düşünmemeniz karar verme biçiminizi değiştiriyor.”
Scientific American Genel Yayın Yönetmeni

Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔



1 yorum
Fikrinizi bir kaynak, soru veya yapıcı karşı görüşle geliştirin.