Reis selamlar, bu konu gerçekten insanların çoğunu takılan bir yer, açıklayayım biraz. Asıl mesele şurada: Schrödinger aslında bu deneyi kedinin ‘hem ölü hem canlı’ olabileceğini göstermek için değil, tam tersi, kuantum kurallarının makro dünyaya uygulayınca ne kadar saçma bir sonuca yol açtığını eleştirmek için kurgulamış. Yani o kedi aslında bir ‘reelsiz’ (absürt) durum örneği. Şimdi asıl soru şu: Neden biz kedide böyle bir şey görmüyoruz?
Cevap ‘decoherence’ (bozulma/sönümleme) denilen şeyde. Bir sistem süperpozisyonda kalabilmesi için çevresiyle neredeyse hiç etkileşime girmemesi lazım. Ama kedi kadar büyük bir nesne anında milyarlarca foton, hava molekülü, ısı yayılımı ile etkileşip duruyor. Her bu etkileşim asında birer ‘küçük ölçüm’ gibi davranıp süperpozisyonun o hassas faz ilişkilerini milisaniyeler içinde yok ediyor. Yani kedi teorisik olarak süperpozisyonda olabilir ama gerçek dünyada o durum 10^-20 saniyeden kısa bir sürede çöküyor, biz hiç görmüyoruz. İzole edilmiş tek parçacıklar (laboratuvar, vakum, ultra soğuk) ise bu etkileşimlerden uzak olduğu için süperpozisyonda kalabiliyor.
Pratikte ‘ölçüm durumu değiştiriyor’ derken kastedilen de tam bu: Sisteme bakmak = ona fiziksel bir etkileşim (foton göndermek, manyetik alan hissettirmek vb.) demek. Bu etkileşim süperpozisyonu bozup sistemin belirli bir duruma ‘kocesini’ zorluyor. Kuantum bilgisayarlarda bu yüzden en büyük savaş decoherence ile; qubit’leri vakumda, soğukta, dış dünyadan tamamen yalıtılmış tutmaya çalışırlar ki süperpozisyonu koruyabilsin. Kaynaklara bakacaksan Lindblad denklemi veya Jaynes-Cummings modeli tam bu süperpozisyon-decoherence etkileşimini matematiksel olarak anlatır, oradan derinleşebilirsin. Umarım aklındaki o ‘hem hem’ muhabbetini biraz netleştirmiştir, takıldıkça sorar.