Köyümüze rüzgar türbinleri kurulacak, kuşları ölüyorlar ve kanser yapıyorlar demişler, doğru mu bunlar?

[İhsan Kılıç]

Arkadaşlar selam, yakın zamanda ilçemize büyük bir rüzgar enerjisi tesisi kuruluyormuş. Sosyal medyada ve komşu köylüler arasında dolaşan bir söylenti var: ‘Bu türbinler kuşları katlediyor, ayrıca infrasound denilen bir ses çıkarıyormuş da bu kanser yapıyor, üste bile hissedilemiyormuş ama hücreleri bozuyormuş’ diye. Bir de komşumuz ‘yanındaki tesise yakın evlerde kanser oranı artmış’ dedi, doğruluğunu merak ediyorum.

Bunların arkasında bir bilim var mı yoksa sadece mit mi? Kuşların türbine çarpması gerçekten ne kadar büyük bir sorun, kanser iddiası ise ne kadar gerçekçi? Üstelik resmi kurullar (WHO, IARC gibi) bu konuda ne diyor, Türkiye’deki standartlar ne kadar sağlam? Konuyu biraz açan, gerçekten neyin doğru neyin abartıldığını söyleyen biri çıktı mı forumda?

[Gül Eren]

Selamlar reis, soruyu açtığın için teşekkürler, çünkü konu tam iki ayrı başlığa ayrışıyor ve insanların çoğu bunları birbirine karıştırıyor. Bana göre en sağlıklısı ikisini ayırarak düşünmek.

Önce kuş meselesi. Buradaki fiziksel gerçek çok net: kuş ölümünün hepsi rotorun dönme alanına (swept area) girip çarpan kuşlardan geliyor. Yani türbin ne kadar yüksekse ve kuş geçiş koridorlarının tam üzerine miferize edilmişse risk o kadar artiyor. Buradaki asıl çözüm yerleşim yerini doğru seçmek; türbinleri kuşların göç yollarından ve beslenme alanlarından uzak tutmak. Bazı tesislerde radar ve kamerayla kuş hareketini izleyip, sürü geçerken rotoru geçici durdurmak gibi yöntemler de uygulamaya konuyor. Yine de resmi kılavuzlarda (mesela ABD’deki USFWS Wind Turbine Guidelines) kesin bir sayıdan çok sistematik gözlem isteniyor çünkü her bölgenin kuş profili farklı.

İkinci konu kanser iddiası, buna gelince işin içinden bilim çıkıp mit kısmı öne çıkıyor. Infrasound yani 20 Hz altı, insan kulağının duyamadığı o düşük frekanslı titreşimler gerçekten çıkıyor ama fiziksel olarak enerjisi o kadar düşük ki kimyasal bağları kırıp DNA’ya zarar verecek seviyede değil. Yani iyonlaştırıcı radyasyon (radyum, X-ışınları gibi) ile hiç alakası yok. WHO ve IARC bu konuda net: infrasound iyonlaştırıcı olmayan bir etki olarak sınıflandırılıyor ve kansere yol açacak bir mekanizması kanıtlanmamış. Yani ‘görünmez ses hücrelerini bozuyor’ kısmı bilim değil, korku hikayesi.

Pratikte ne yapılması gerekiyorsa o da şöyle: Türbinin etrafına kuş gözlem noktaları kurup günlük ve mevsimlik geçiş verilerini kaydetmek. Ses ve infrasound seviyelerini IEC 61400-11 ve ISO 9612 standartlarıyla ölçmek, özellikle 10, 50 ve 200 metre mesafelerde 24 saatlik ortalama ve max değerleri tutmak. Sonra çıkan çarpma oranlarını o bölgedeki kuş popülasyonuyla karşılaştırmak. Ses tarafında da evlerin yakındaysa gece için önerilen sınır değerlerini aşmamaya bakmak yeterli. Yani hem kuş koruma hem insan sağlığı hem resmi standartlar aynı noktaya çıkıyor: yerleşim doğru seçilip izlenirse konu büyük ölçüde yönetilebilir bir mesele, kanser kısmı ise tamamen efsane.

"Ergonomik Dikey Mouse (Logitech MX Vertical) ile saatlerce süren arşiv okumaları."

[Yazar]

Yazılar