Bir komşulukta yaşayan sakinler, Brezilya’nın güneyindeki Foz do Iguaçu’da bir jaguarın (Panthera onca) sokaklarda dolaştığını fark ettikten sonra yetkilileri uyardı. Haziran 2026’da bir aile, sabahleyin duydukları gürültüyle hayvanı kapılarının önünde bulduğunda daha da şaşırdı. Polis, çevre kurumları ve tür uzmanı kuruluşların katılımıyla gerçekleştirilen büyük bir operasyonun ardından erkek jaguar uyutulup geçici olarak bir yaban hayatı sığınağına götürüldü.
Birkaç hafta sonra Tape’ỹ — Yerli Tupi-Guarani dilinde “yolunu kaybeden” anlamına gelen bir kelime — olarak adlandırılan hayvan, bulunduğu yerin yakınındaki Iguaçu Ulusal Parkı’na salındı.
“Jaguarların hayatta kalmak için geniş yaşam alanlarına ihtiyacı var. Ancak bu alanların sadece var olması yeterli değil; hayvanların hareket etmesine, eş bulmasına ve farklı popülasyonlar arasında gen akışını sürdürmesine olanak tanıyacak şekilde birbirine bağlı olmalı,” diyor Tape’ỹ’nin kurtarılması ve salınmasında yer alan kuruluşlardan biri olan Onças do Iguaçu Projesi’nin icra direktörü Yara de Melo Barros.

Iguaçu, Brezilya-Arjantin sınırından geçen ve Atlantik Ormanı’nda hayatta kalan 300’den az jaguarın yaklaşık üçte birine ev sahipliği yapan Yeşil Koridor’un bir parçası. Bu alan tür için kritik bir yaşam alanı olsa da, yakın zamanda Global Change Biology dergisinde yayımlanan ve jaguarların Amerika genelindeki bağlantılılığını inceleyen en kapsamlı çalışmaya göre, bölge son derece parçalanmış ve biyomun geri kalanından neredeyse tamamen kopuk durumda.

Tape’ỹ’nin Foz do Iguaçu’da bir mahallede kurtarıldıktan sonra muayene edilmesi. Görüntü: Onças do Iguaçu.
Çalışmanın baş yazarı, Oxford Üniversitesi Yaban Hayatı Koruma Araştırma Birimi’nde ve Brezilya’nın Tefé kentindeki Mamirauá Sürdürülebilir Kalkınma Enstitüsü’nün Amazon Kedileri Ekolojisi ve Koruma Araştırma Grubu’nda araştırmacı olan Guilherme Costa Alvarenga’ya göre, jaguarlar için geniş alanlardaki bağlantı bölgelerini analiz eden bir önceki çalışma 15 yıl önce yapılmıştı.
“Bu süre zarfında peyzajın büyük bir kısmı değişti ve önceki çalışma tahminler için kamera tuzakları veya GPS tasmaları gibi biyolojik veriler kullanmadı; sadece o dönemde mevcut sınırlı veriler göz önüne alındığında kabul gören uzman bilgilerine dayanıyordu,” diyor Alvarenga. “Öncelikle, kıta genelindeki jaguar popülasyonlarının ne kadar izole olduğunu anlamak istedik. İkinci olarak da tasma verilerine dayanarak, eğer hala varsa, bu popülasyonları birbirine bağlayabilecek ekolojik koridor potansiyeline sahip yerleri belirlemek istedik.”
Çalışma, Arjantin, Belize, Brezilya, Kolombiya, Kosta Rika, Meksika, Paraguay ve Peru olmak üzere sekiz ülkede yakalanıp izlenen 172 GPS tasmalı jaguarın hareket verilerini kullandı.

Alvarenga ve meslektaşları, bu verileri uydu görüntüleriyle birleştirerek jaguar popülasyonlarının tüm yaşam alanları boyunca nasıl bağlantılı olduğunu tahmin etmeye çalıştılar. Ya da denediler.
Tape’ỹ’nin Iguaçu Ulusal Parkı’na salındığı an. Görüntü: Onças do Iguaçu.
Guilherme Alvarenga’nın Amazon’daki saha çalışması sırasında bir kamera tuzağı kurması. Görüntü: Bernardo Oliveira/Instituto Mamirauá.
Amerika’nın en büyük kedisi olan jaguar, çalışmaya göre tarihsel yaşam alanının yaklaşık yarısını kaybetti. Tür El Salvador’da yok oldu ve Uruguay’da varlığına dair artık kanıt bulunmuyor. Araştırmacılar, Maya Ormanı’nın büyük ve istikrarlı bir popülasyona ev sahipliği yaptığını, Meksika ile Amerika Birleşik Devletleri’nin Arizona eyaleti arasındaki sınır bölgesindeki yerel koruma çabalarının da jaguar sayısını artırmaya yardımcı olduğunu tespit etti.
Ancak araştırmacılar, Güney Amerika ülkelerinin bu kedilerin en büyük kalan popülasyonlarına ev sahipliği yaptığını belirtiyor. Brezilya, dünyanın en büyük jaguar popülasyonuna sahip.
Çalışma, jaguarların hareketi için “307 kritik alan” belirledi; bu alanlar 7,75 milyon kilometrekareden (2,99 milyon mil kare) fazla bir yüzölçümünü kapsıyor. Bunların en büyük ve en yüksek öncelikli olanı, 6,5 milyon km²’lik (2,5 milyon mil kare) bir alanı kaplayarak Amazon, Llanos, Chaco ve Pantanal olmak üzere dört Güney Amerika biyomunu birleştiriyor.
“Amazon, jaguarlar için hala diğer büyük kedilerin çoğunun kaybettiği bir fırsat sunuyor,” diyor çalışmanın ortak yazarlarından ve koruma bilimcisi olan, Güney Danimarka Üniversitesi Biyoloji Bölümü’nde profesör olan Samuel Cushman. “Ancak güçlü bir kritik alan tek başına yeterli değil. Popülasyonlar arasında koridorlar olmadan, izole popülasyonlar yavaş yavaş yok olacak.”
Değerlendirme, kritik alanları birbirine bağlayan 176 koridor ve 905 korunan alan ile Yerli toprakları arasında potansiyel ek 507 koridor belirledi.
Araştırmacılar yine de bağlantının türün tüm yaşam alanı boyunca kesintisiz olmadığını belirtiyor. Örneğin, Meksika ve Orta Amerika’daki kuzey jaguar popülasyonlarında birkaç bağlantı açığı tespit edildi.
“Bağlantı eksikliğinin temel nedeni, tarım ve hayvancılıkla, özellikle soya fasulyesi plantasyonları ve sığır otlaklarıyla dönüştürülmüş alanlar,” diyor Alvarenga. “Alan sınırlı hale geldiğinde ve bireyler izole kaldığında, akrabalarıyla çiftleşmeye başlarlar ve genetik çeşitliliklerini kaybederler. Bu durum, genetik hastalıklara karşı daha savunmasız olmalarına ve iklim değişikliğine uyum yeteneklerinin azalmasına yol açarak yerel yok olma riskini artırır.”
Çalışmanın hedeflerinden biri, hükümetlerin ve çevre kuruluşlarının gelecekte popülasyonlar arasındaki bağlantıyı güçlendirmek için koruma çabalarını nereye odaklaması gerektiğini belirlemesine yardımcı olmak.
“Iguaçu’da olduğu gibi toparlanan bir popülasyonumuz olabilir, ancak bu güvenli olduğu anlamına gelmez,” diyor çalışmada yer almayan Brezilyalı koruma bilimcisi Yara Barros. “Eğer bu popülasyon izole kalırsa, genetik çeşitlilik kaybına ve hayatta kalmasını tehlikeye atabilecek olaylara karşı daha savunmasız hale gelir. Bu yüzden orman kalıntılarını korumak ve aralarındaki bağlantıları yeniden kurmak son derece önemli.”
Jaguarların mevcut yaşam alanlarındaki kritik habitat alanlarının sıralaması. Kritik alanların gücü, hareket yoğunluğu olarak ifade ediliyor. Yan haritalar, öncelik sırasına göre numaralandırılmış en yüksek öncelikli 10 kritik alanı vurguluyor. Görüntü: Alvarenga ve diğerleri (2026).
Diğer yandan jaguarlar, daha yüksek bitki üretkenliğine sahip — daha verimli ve zengin, daha fazla yiyecek sunan ve dolayısıyla daha fazla avın bulunduğu — ortamların yanı sıra suya daha yakın yerleri tercih ediyor.
“Bu son özellik daha önce de birçok çalışmada rapor edilmişti,” diyor Alvarenga. “Jaguarlar kediler arasında bir istisna: Tüm büyük kediler arasında su ortamlarıyla özellikle yakın bir ilişkileri var. Avlanmak için suyu kullanıyorlar ve Brezilya’nın Pantanal bölgesinde su altına dalarak kaiman avlayan bireyler bile rapor edilmiş.”
Su, türün hayatta kalması için o kadar önemli ki, dört Güney Amerika koruma grubu, Arjantin, Paraguay, Brezilya ve Bolivya boyunca uzanan ve jaguarlar için hayati bir habitat olan Paraná Nehri Havzası’nın 1.200 km²’lik (460 mil kare) bir bölümünü restore etmek, korumak ve birbirine bağlamak için güçlerini birleştirdi.
Dört Güney Amerika kuruluşunun Paraná Nehri Havzası boyunca restore edilecek ve korunacak alanları gösteren haritası. Görüntü: Jaguar Rivers Initiative.
Jaguar’ı sembolü olarak benimseyen Jaguar Rivers Initiative, Fundación Rewilding Argentina, Nativa: Naturaleza Tierra y Vida (Bolivya), Fundación Moisés Bertoni (Paraguay) ve Onçafari (Brezilya) tarafından kuruldu. Projenin ilk üç yılı için yapılan yatırım 80 milyon dolara ulaşıyor.
Eylül 2026’da girişim ilk saha çalışmasını gerçekleştirdi: Brezilya’nın Mato Grosso eyaletindeki Corumbá’dan yola çıkan ve Paraguay Nehri boyunca Arjantin’e kadar uzanan 20 araştırmacının katıldığı bir tekne gezisi.
“Fikrimiz, bu bağlantının ne kadar etkili olduğunu ve yeni tehditlerin bu iddialı hedefimizde nasıl ek zorluklar yaratabileceğini anlamaktı,” diyor Onçafari’nin ormanlar direktörü Paola Bocardo. “Önümüzdeki yıllarda kullanacağımız bazı ölçümleri ve protokolleri birleştirdik, yaban hayatının ve tüm tehditlerin ilk haritalamasını yaptık. Aynı derecede önemli olarak, su örnekleri de topladık.”
Bocardo’nun ilk keşif gezisinden bahsettiği sürprizlerden biri, nehrin kıyılarında, çevre yasalarının daha katı olduğu Brezilya topraklarından sonra suyu kullanan büyük sanayilerin varlığıydı.
“O devasa su pompalarını gördük; birkaç boru hattıyla nehirden önemli miktarda su çekiyorlardı,” diyor Mongabay’e.
Beklenmedik bir diğer bulgu ise görülen kaiman sayısının az olmasıydı. Bu nedenle girişim, bu sürüngenleri de izlemeye alarak Jaguar Rivers tarafından takip edilen kilit türler arasına eklemeye karar verdi.
Jaguar’ın yanı sıra girişim, dev nehir su samuru (Pteronura brasiliensis) ve üç balık türüne odaklanıyor: Altın dorado (Salminus brasiliensis), benekli sorubim (Pseudoplatystoma corruscans) ve çizgili prochilod (Prochilodus lineatus).
Paraguay Nehri’ndeki tekne gezisi sırasında su örneği toplanması. Görüntü: Sebastián Navajas/Jaguar Rivers Initiative.
Kıtanın daha güneyinde, Arjantin’in Corrientes eyaletindeki Gran Iberá Parkı’nın sulak alanları, Brezilya’dan Paraná Nehri Havzası aracılığıyla akan suya bağımlı olarak 50’den biraz fazla jaguarın değerli bir popülasyonunu sürdürüyor.
Avcılık ve habitat kaybı nedeniyle tür 70 yıl boyunca bölgede görülmemişti. Ancak 2021’de Rewilding Argentina oraya üç jaguar — bir anne ve iki yavru — saldı.
“Yerel topluluklarla, yetkililerle ve ekibimizle 20 yıllık bir çalışmanın ardından bu kadar çok jaguar görmek, her yıl yeni yavruların doğmasıyla bizi umut ve sevinçle dolduruyor. Bu aynı zamanda Paraná Nehri Havzası’nın diğer ekosistemlerinde de onların dağılmasına ve toparlanmasına yardımcı olma taahhüdümüzü daha da pekiştiriyor,” diyor Rewilding Argentina’nın icra direktörü Sofía Heinonen.
Bu yavruların gelişmesini ve gelecekte sadece Arjantin’de değil, türün hala hayatta olduğu diğer ülkelerde de yeni yavruların doğup bir şansa sahip olmasını sağlamak için Alvarenga, araştırmasındaki bir sonraki adımları şimdiden planlıyor.
“Bu haritalama ilk adımdı,” diyor. “Şimdi sahaya inip jaguarların bu koridorları gerçekten kullanıp kullanmadığını göreceğiz, topluluklarla konuşacağız ve bu alanlarda ne kadar restorasyon gerektiğini değerlendireceğiz.”
Paraguay Nehri’nin havadan görünüşü. Araştırmacılar 20 gün boyunca saha çalışması yapmak için bir teknede bulundular. Görüntü: Henry Maillet/Jaguar Rivers Initiative.
Kapak fotoğrafı: Onçafari tarafından Brezilya’nın Pantanal bölgesinde izlenen dişi jaguar Aroeira. Görüntü: Lucas Morgado/Onçafari.
Çalışma, Amazon’da eskiden sanıldığından daha fazla jaguar olduğunu öne sürüyor
GERİ BİLDİRİM: Bu gönderinin yazarına mesaj göndermek için bu formu kullanın. Kamuya açık bir yorum yapmak isterseniz, bunu sayfanın alt kısmında yapabilirsiniz.
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔




1 yorum
Fikrinizi bir kaynak, soru veya yapıcı karşı görüşle geliştirin.